Uniwersytet Warszawski

PODYPLOMOWE STUDIUM EWALUACJI PROJEKTÓW
FINANSOWANYCH PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ

Instytut Stosowanych Nauk Społecznych
Uniwersytet Warszawski
Nowy Świat 69, 00-927 Warszawa





ŁĄCZYMY PODSTAWY TEORETYCZNE
Z PRAKTYKĄ EWALUACJI

1 września 2012

NAUKA I SZKOLNICTWO WYŻSZE Nr 1/21/2003

17:13

PRZYSZŁOŚĆ UCZELNI

Janina Jóźwiak, Model uczelni przedsiębiorczej a model tradycyjny ?doświadczenia polskie 7

Guy Neave, Perspektywa interesariuszy w ujęciu historycznym 19

Aleksander Kobylarek, Studia uniwersytecki wobec wymagań rynku pracy transformującego się społeczeństwa 40

Dominik Antonowicz, Przyszłość uniwersytetu jego kształtu, funkcji i wzorów działania 63

ZAPEWNIANIE JAKOŚCI W SZKOLE WYŻSZEJ

Szkoły wyższe w Polsce ? kontrowersje i problemy. Rozmowa z prof. dr hab. Andrzejem Jamiołkowskim, przewodniczącym Państwowej Komisji Akredytacyjnej 73

Dawid Wosik, rola i miejsce akredytacji i certyfikacji w ocenie oraz doskonaleniu jakości kształcenia w polskim szkolnictwie wyższym 86

DYSKUSJE, POLEMIKI, INFORMACJE

Krzysztof Leja, Andrzej Szuwarzyński, Wykorzystanie kwalifikacji nauczycieli akademickich ? na przykładzie wybranej uczelni technicznej 98

Renata Nowakowska ? Siuta, Kształcenie nauczycieli w krajach Unii Europejskiej i w Polsce ? wybrane zagadnienia porównawcze 112

Elżbieta Drogosz ? Zabłocka, Barbara Minkiewicz, Kierunki kształcenia a rynek pracy ? na przykładzie kierunków ekonomicznych oraz technicznych 122

Sławomir Wiankowski, Przekształcenia własnościowe i strukturalne jednostek badawczo ? rozwojowych w Polsce ( część 2 : Przekształcenia prawno ? organizacyjno jednostek badawczo ? rozwojowych oraz tworzenie struktur holdingowych ) 143

 

Janina Jóźwiak

Model uczelni przedsiębiorczej a model tradycyjny – doświadczenia polskie

W artykule zostały omówione dwa modele uczelni – tradycyjny i przedsiębiorczy – oraz polskie doświadczenia związane z budowaniem przedsiębiorczej szkoły wyższej. Autorka omawia warunki niezbędne do powstania uczelni przedsiębiorczej, analizuje relacje między szkolnictwem wyższym a przemysłem” oraz odpowiada na pytanie, czy uczelnia „nowoczesna” zawsze oznacza „przedsiębiorcza”. Analizując na tym tle doświadczenia polskie dostrzega, że koncepcja uczelni przedsiębiorczej jest w Polsce akceptowana, ale jej wcielanie w życie – ograniczone.

Guy Neave

Perspektywa interesariuszy w ujęciu historycznym

Przedmiotem artykułu jest analiza zjawiska pojawienia się w systemach szkolnictwa wyższego „społeczeństwa interesariuszy” (ang. stakeholders society), a także opis różnych ujęć problemu oraz przyczyn powstawania tych różnic. Zdaniem autora w definicji pojęcia „interesariusz”.w odniesieniu do szkolnictwa wyższego mają zastosowanie dwa podejścia. Pierwsze (dominujące) wywodzi się z literatury poświęconej biznesowi i łączy z rozszerzeniem zobowiązań firmy poza klasyczne zobowiązania udziałowców, drugie koncentruje się na innych aspektach i ma związek z reinterpretacją firmy jako „systemu wiedzy”. Analiza szkolnictwa wyższego z perspektywy interesariuszy w ujęciu przedstawionym w artykule pozwala na zestawienie elementów, które do tej pory były oddzielane i rozpatrywane niezależnie (np. relacji między władzami a sektorem szkolnictwa wyższego oraz zmian w sposobie zarządzania i w wewnętrznych systemach zarządzania).

Aleksander Kobylarek

Studia uniwersyteckie wobec wymagań rynku pracy transformującego się społeczeństwa

W artykule zawarte są refleksje na temat sytuacji społeczno-zawodowej absolwentów uniwersytetu w okresie transformacji ustrojowej państwa. Podstawą do sformowania tez stały się wyniki badań przeprowadzonych na celowo dobranej próbie absolwentów Uniwersytetu Wrocławskiego w 2002 r., które zostały skonfrontowane z wynikami podobnych badań z lat wcześniejszych. Analiza otrzymanych badań w kontekście teorii Jarla Bengtssona ujawnia powszechnie występujące tendencje do wybierania przez absolwentów uniwersytetów liniowego typu kariery oraz dążenia do stabilności zawodowej w ramach struktury przedsiębiorstw tradycyjnych (postfordowskich, industrialnych), takich jak szkoła czy urząd. Nadmierne dążenie do wykonania zawodów zgodnych z ukończonym kierunkiem i brak elastyczności zawodowej mogą jednak stanowić poważną przeszkodę w rozwoju społeczeństwa transformacyjnego, którego rynek pracy podlega gwałtownym i nie przewidywanym zmianom i w którym istotną rolę odgrywają odpowiednie proporcje między pracownikami wyspecjalizowanymi a elastycznymi zawodowo.

 


Dominik Antonowicz

Przyszłość uniwersytetu, jego kształtu, funkcji i wzorów działania

W artykule zawarte są refleksje Autora na temat książki The Enterprising University. Reform, Excellence and Equity (Open University Press, Buckingham 2003). Zbiór tekstów zebranych i opracowanych przez czotowego brytyjskiego badacza problemów szkolnictwa wyższego – Garetha Williamsa – wpisuje się w nurt dyskusji na temat przyszłości uniwersytetu, jego kształtu/funkcji oraz wzorów działania. Książka, zawierająca czternaście opracowań autorów związanych ze szkolnictwem wyższym, poświęcona jest wieloaspektowej analizie procesu urynkowienia uniwersytetów w Wielkiej Brytanii i krajach Commonwealthu. Autorzy opracowań zawartych w pierwszej części tomu podejmują próbę diagnozy sytuacji szkolnictwa wyższego w Wielkiej Brytanii w perspektywie równoległych procesów upowszechnienia studiów wyższych oraz stopniowego ograniczania środków publicznych przeznaczanych na szkolnictwo akademickie. Część druga jest poświęcona zmianom w organizacji i zarządzaniu instytucji akademickich, które znajdują się w centrum procesu liberalizacji szkolnictwa wyższego. Autor recenzji zwraca szczególną uwagę na nowe formy współpracy między szkołami wyższymi sektorem przedsiębiorstw, a także na zagrożenia rozwoju uniwersytetu wynikające z urynkowienia instytucji akademickich oraz na konieczność redefinicji roli uczonego.

Dawid Wosik

Rola \ miejsce akredytacji i certyfikacji w ocenie oraz doskonaleniu jakości kształcenia w polskim szkolnictwie wyższym

Jakość kształcenia stanowi przedmiot szczególnej troski w polskim szkolnictwie wyższym. Starania o zapewnienie jakości są wynikiem wielu zmian, jakie nastąpiły w tym szkolnictwie od początku lat dziewięćdziesiątych, a przyjmują charakter określonych działań potwierdzających spełnienie konkretnych wymagań jakościowych. Najpowszechniejszym narzędziem utożsamianym z procesem doskonalenia jakości kształcenia w polskich szkołach wyższych jest akredytacja. Z jednej strony jest ona związana z inicjatywą środowiska akademickiego poprzez działalność środowiskowych jednostek akredytujących, z drugiej – z obowiązkiem wynikającym z ostatnich uregulowań prawnych, a przejawiających się w powołaniu Państwowej Komisji Akredytacyjnej. Innym rozwiązaniem – do tej pory charakterystycznym dla praktyki gospodarczej, a proponującym konkretne założenia związane z doskonaleniem procesów i troską o jakość w organizacji – jest system zarządzania jakością zgodny z wymaganiami ISO 9001. Ostatnia nowelizacja tego międzynarodowego standardu pozwala na swobodniejszą adaptację zawartych w nim rozwiązań do organizacji o odmiennej specyfice. W artykule przedstawiono podobieństwa i różnice w traktowaniu jakości przez pryzmat procedury akredytacyjnej i certyfikacyjnej na zgodność z wymaganiami ISO 9001 oraz możliwości komplementarnego wykorzystania wymienionych narzędzi w procesie doskonalenia jakości kształcenia w polskich szkołach wyższych. W rozważaniach na temat akredytacji i certyfikacji uwzględniono następujące aspekty: a) porównanie procedury akredytacyjnej z procesem certyfikacyjnym na zgodność z międzynarodową normą dotyczącą zarządzania jakością ISO 9001; b) zilustrowanie mechanizmu doskonalenia jakości kształcenia w świetle procedury akredytacyjnej i certyfikacyjnej; c) przedstawienie standardów akredytacyjnych w świetle zarządzania procesowego.

Krzysztof Leja, Andrzej Szuwarzyński

Wykorzystanie kwalifikacji nauczycieli akademickich – na przykładzie wybranej uczelni technicznej

Autorzy zwracają uwagę na fakt, że gwałtowny wzrost liczby studentów powoduje konieczność zwrócenia szczególnej uwagi na wykorzystanie kwalifikacji nauczycieli akademickich. Analizując obciążenia dydaktyczne nauczycieli akademickich, (głównie profesorów i doktorów habilitowanych) wybranej uczelni, wskazano na możliwość ich optymalizacji. Ze względu na to, że środki budżetowe przeznaczane na działalność dydaktyczną stanowią około trzech czwartych ogółu wydatków publicznych na szkolnictwo wyższe, a fundusz płac stanowi około 70% ogółu kosztów szkół wyższych, doskonalenie wykorzystania kwalifikacji nauczycieli akademickich może mieć istotne znaczenie finansowe

 

Renata Nowakowska-Siuta

Kształcenie nauczycieli w krajach Unii Europejskiej i w Polsce – wybrane zagadnienia porównawcze

Rola nauczycieli w budowaniu wiedzy młodych ludzi ma kluczowe znaczenie na wszystkich szczeblach systemu edukacji. Przemiany, jakie zachodzą w kształceniu i dokształcaniu nauczycieli w krajach Unii Europejskiej towarzyszą nowemu rozumieniu roli nauczyciela w edukacji młodych pokoleń. Zgodnie z tym rozumieniem nauczyciel powinien nie tylko uczyć innych w sposób innowacyjny, ale także sam regularnie się dokształcać, wykorzystując innowacyjne sposoby uczenia się. Powinien również mieć umiejętność pracy z klasami o zróżnicowanych potrzebach edukacyjnych, różnorodnym statusie społecznym oraz składzie etnicznym i religijnym, a także umieć się odnale?ć w nowych warunkach społecznych polegających na wzrastającej autonomii szkół i coraz bardziej świadomym uczestnictwie społeczności lokalnej w życiu szkoły. Autorka podejmuje próbę analizy podstawowych priorytetów i rozwiązań w zakresie kształcenia i dokształcania zawodowego nauczycieli w krajach Unii Europejskiej oraz przedstawia wybrane zagadnienia dotyczące nowych perspektyw w kształceniu nauczycieli w Polsce.

Elżbieta Drogosz-Zabłocka , Barbara Minkiewicz

Kierunki kształcenia a rynek pracy na przykładzie kierunków ekonomicznych oraz technicznych

Od początku lat dziewięćdziesiątych w polskim szkolnictwie wyższym zachodzą zmiany w strukturze kierunków kształcenia. W okresie tym w sposób znaczący wzrosło zainteresowanie kierunkami studiów ekonomicznych i pokrewnych, zmniejszyło się. natomiast – kierunkami technicznymi. W pierwszej części artykułu autorki omówiły te zmiany i porównały je ze zmianami zachodzącymi w krajach Unii Europejskiej. W drugiej części nawiązały do wybranych wyników badań biogramów edukacyjnych. Prezentowane wyniki dotyczą przebiegu ścieżek edukacyjnych i zawodowych studentów, a także absolwentów kierunków ekonomicznych i pokrewnych oraz technicznych. Z badań tych można ostrożnie wnioskować, że absolwentów omawianych kierunków ekonomicznych i technicznych różnicuje droga edukacyjna na poziomie średnim, aktywność zawodowa podejmowana w czasie studiów oraz przejście ze szkolnictwa wyższego do rynku pracy.

Sławomir Wiankowski

Przekształcenia własnościowej strukturalne jednostek badawczo-rozwojowych w Polsce

Kontynuując temat przekształceń jednostek badawczo-rozwojowych podjęty w pierwszej części artykułu, autor dokonuje przeglądu możliwych rodzajów przekształceń strukturalnych JBR, rozważając zalety i wady poszczególnych rozwiązań. Wyróżnionymi rodzajami przekształceń, uwzględniającymi specyfikę działalności badawczo-rozwojowej są: restrukturyzacja prawno-organizacyjna JBR, tworzenie struktur wielopodmiotowych, w tym holdingowych, oraz zastosowanie form organizacji pożytku publicznego. Autor zwraca uwagę na fakt, że mimo wprowadzenia w życie przeszło 2 lata temu sprzyjających przepisów prawa, nie udało się żadnej jednostki skomercjalizować i sprywatyzować, a zakres przekształceń strukturalnych jest niewielki. Jako główne bariery hamujące proces przekształceń JBR należy, według autora, uznać niedostatek środków finansowych na cele restrukturyzacji w budżecie i w poszczególnych jednostkach oraz brak niektórych przepisów wykonawczych do znowelizowanej ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych. Przedstawiając możliwości wyjścia z „patowej” sytuacji JBR autor proponuje zmiany w regulacjach prawnych oraz wspomina o działaniach zapowiadanych przez Ministra Nauki, zawartych w projekcie reformy systemu finansowania nauki.

Instytut Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytet Warszawski Nowy Świat 69 00-927 Warszawa studiumewaluacji@uw.edu.pl +48 22 55 20 171