Uniwersytet Warszawski

PODYPLOMOWE STUDIUM EWALUACJI PROJEKTÓW
FINANSOWANYCH PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ

Instytut Stosowanych Nauk Społecznych
Uniwersytet Warszawski
Nowy Świat 69, 00-927 Warszawa





ŁĄCZYMY PODSTAWY TEORETYCZNE
Z PRAKTYKĄ EWALUACJI

1 września 2012

NAUKA I SZKOLNICTWO WYŻSZE Nr 2/22/2003

17:15

GOSPODARKA OPARTA NA WIEDZY

Julita Jabłecka, Gospodarka oparta na wiedzy ? gorący temat, 5

Ewa Okoń-Horodyńska, Strategia Lizbońska ? założenia i szanse realizacji w Unii Europejskiej (cz. I), 13

Elżbieta Wolman, Krzysztof Gulda, Inicjatywy Ministerstwa Gospodarki, Pracy Polityki Społecznej na rzecz budowy w Polsce gospodarki opartej na wiedzy, 29

Jerzy Kleer, Czy Polska ma szansę na gospodarkę opartą na wiedzy?, 42

Antoni Kukliński, Gospodarka oparta na wiedzy ? społeczeństwo oparte na wiedzy ? trajektoria regionalna. Artykuł dyskusyjny, 55
(komentrze: Krzysztof Porwit, Roman Galar), 62

Małgorzata Dąbrowa-Szefler, Nauka w gospodarce opartej na wiedzy a sytuacja w Polsce, 67

Janusz Goćkowski, Katarzyna M.Machowska, Wiedza i informacja w nowoczesnym społeczeństwie ? przyczynek do dyskusji o społeczeństwie wiedzy, 88

Ireneusz Białecki, Opinia publiczna i polityka naukowa w społeczeństwie wiedzy, 109
O roli UNESCO, miejscu Polski w nauce światowej i rozwoju biologii molekularnej.
Wywiad z prof. Maciejem J. Nałęczem, dyrektorem Departamentu Nauk Podstawowych i Technicznych UNESCO, 127

Edward Szczerbicki, Pozyskiwanie wiedzy dla zarządzania przepływem informacji, 140

Wiesław Grudzewski, Irena Hejduk, Systemy zarządzania wiedzą a efektywność innowacyjna przedsiębiorstw,156

DO?WIADCZENIA I INFORMACJE

Tomasz Cichocki, Marek Kołodziejski, Krzysztof Gulda, Transfer technologii w warunkach polskich uczelni ? doświadczenia Uniwersyteckiego Ośrodka Transferu Technologii Uniwersytetu Warszawskiego, 171

Grażyna Niedbalska, Problemy metodologiczne statystyki nauki, techniki i innowacji, 180

 

Ewa Okoń-Horodyńska

Strategia Lizbońska ? założenia i szanse realizacji w Unii Europejskiej (1)

Artykuł składa się z dwóch części. Pierwsza, opublikowana w tym numerze, zawiera opis podstawowych założeń Strategii Lizbońskiej, mającej prowadzić do radykalnej transformacji gospodarki europejskiej w gospodarkę oparta na wiedzy. Realizacji tego typu gospodarki ma służyć stworzenie tzw. europejskiego obszaru badań i innowacji (European Research Area ? ERA). Autorka omawia podstawowe dokumenty Unii Europejskiej, podkreślając kluczową rolę badań, innowacji i edukacji w gospodarce opartej na wiedzy. Omawiając miejsce sfery B+R, przedstawia główne zamierzenia związane z tą sferą, a następnie szczegółowe zadania, jakie powinny zostać zrealizowane dzięki stworzeniu europejskiego obszaru badawczego. Omówiony został również podstawowy pakiet koniecznych reform ekonomicznych umożliwiających realizację Strategii Lizbońskiej, a także najważniejsze instrumenty realizacji rozwoju gospodarki opartej na wiedzy. W kolejnej części artykułu Autorka zajmuje się problemami związanymi z wdrażaniem Strategii, zwraca uwagę na przedsięwzięcia podejmowane obecnie oraz 71w perspektywie rozszerzenia Unii Europejskiej. Na szczególną uwagę zasługują wątpliwości i refleksje dotyczące możliwości i ograniczeń realizacji Strategii. W końcowej części artykułu Autorka prezentuje wyliczenia pokazujące podążanie różnych krajów po ścieżce wyznaczonej przez zamierzenia Strategii Lizbońskiej oraz rozpatruje szanse jej realizacji.
Druga część artykułu, poświęcona Polsce, ukaże się w następnym numerze.

Elżbieta Wolman, Krzysztof Gulda

Inicjatywy Ministerstwa Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej na rzeczy budowy w Polsce gospodarki opartej na wiedzy

W artykule przedstawiono inicjatywy podejmowane przez Ministerstwo Gospodarki, a obecnie Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, wynikające z zainteresowania tematyką gospodarki opartej na wiedzy oraz przyczyniające się do tworzenia takiej gospodarki w Polsce. Zaprezentowano również elementy strategii rządowych i wynikające z nich działania mające na celu wzmacnianie poszczególnych obszarów gospodarki opartej na wiedzy, przede wszystkim w zakresie poprawy poziomu innowacyjności gospodarki.

Jerzy Klerr

Czy Polska ma szansę na gospodarkę oparta na wiedzy?

Artykuł składa się z czterech części. W pierwszej Autor zwraca uwagę na podejście do problematyki gospodarki opartej na wiedzy jako procesu ekonomicznego lub cywilizacyjnego, w drugiej przedstawia trzy definicje: wychodzącą od przedsiębiorstwa, wynikającą z ujęcia makroekonomicznego oraz wynikającą z podejścia cywilizacyjnego, a także łączące się z tymi ujęciami kontrowersje i spory. Pierwszy obszar sporu rysuje się w ujęciu mikroekonomicznym, wiążąc się z kwestią współpracy w procesie tworzenia i upowszechniania wiedzy versus konkurencji oraz wartości kreowanych przez rynek, któremu podlega także wiedza. Drugi obszar kontrowersji dotyczy odpowiedzi na pytanie, czy gospodarka oparta na wiedzy jest przedłużeniem cywilizacji przemysłowej, czy też początkiem nowej cywilizacji postindustrialnej. W tym kontekście Autor przedstawia sześć cech charakteryzujących gospodarkę opartą na wiedzy, by następnie postawić pytanie o stopień dojrzałości Polski do tego rodzaju gospodarki oraz ocenić sytuację polski w świetle charakterystycznych cech gospodarki opartej na wiedzy, a także poziomu zaawansowania krajów Unii Europejskiej w dążeniu do takiej gospodarki. W ostatniej części artykułu Autor podsumowuje swój wywód, udzielając dwóch możliwych odpowiedzi w zależności od omówionych wcześniej układów odniesienia.

 

Antoni Kukliński

Gospodarka oparta na wiedzy ? społeczeństwo oparte na wiedzy ? trajektoria regionalna

Pierwsza część artykułu poświęcona jest ogólnym problemom transformacji gospodarki w gospodarkę opartą na wiedzy. Transformacja ta wymaga zmian strukturalnych w samej Unii Europejskiej; według liderów Unii powinna być paradygmatem wszelkich wyzwań w Europie. Autor zwraca uwagę na trzy podstawowe założenia dotyczące tego paradygmatu, następnie na relacje między rozwojem gospodarki opartej na wiedzy i społeczeństwa opartego na wiedzy, wskazując na rolę rozprzestrzeniania się społeczności o wysokiej intensywności wiedzy ( działających w obszarach, które cechują się wielkimi zdolnościami w zakresie tworzenia i reprodukcji wiedzy) oraz na konieczność europejskich, krajowych i regionalnych działań na rzecz tworzenia społeczeństwa opartego na wiedzy. Następnie omawia zjawisko nazwane ?pułapką równowagi niskiego poziomu efektywności? dotyczące 09społeczeństw naukowych (odnosi się ono do państw Ameryki Łacińskiej i Europy ?rodkowo-Wschodniej), które nie rozwijają się automatycznie jako efekt działania rynku (pozostawienie tego rozwoju siłom rynku prowadzi właśnie do niskiego poziomu efektywności). Wynika stąd wiele pytań pod adresem rządu, sektora przedsiębiorstw, a wreszcie ? samego sektora nauki. Autor stawia dramatyczne pytanie: czy jesteśmy skazani na wieczność tej pułapki? W kolejnej części artykułu omówiony został trójkąt strategiczny dotyczący współdziałania sektorów biznesu, nauki i społeczności rządowo-samorządowej w procesie tworzenia gospodarki opartej na wiedzy. Następnie Autor proponuje trzeci, regionalny wymiar analizy wzrostu gospodarczego (oprócz poziomu makro i mikro poszczególnych jednostek i form). Ten poziom (mezo) powinien wypracować swą trajektorii definiowaną przez Autora jako samospełniające się przepowiednie oparte na aktorach, decyzjach i nadziejach na przyszłość. Należy dostrzec leseferyczny i sterowany model takiej trajektorii; jest ona bardzo ważna dla krajów o silnym zróżnicowaniu regionalnym. W zakończeniu artykułu Autor proponuje powołanie Towarzystwa Przyjaciół Gospodarki Opartej na Wiedzy i określa jego zadania.

Krzysztof Porwit

Komentarz do artykułu Antoniego Kuklińskiego

Autor polemizuje z tezą artykułu Antoniego Kuklińskiego, iż nowy paradygmat sprzężeń między gospodarką opartą na wiedzy a społeczeństwem opartym na wiedzy ma dotyczyć zarówno gospodarki, jak i społeczeństwa. Zwraca uwagę na przeszkody i konflikty w tym współdziałaniu, a także podaje w wątpliwość stan zaawansowania na drodze do gospodarki i społeczeństwa opartych na wiedzy nakreślony w komentowanym artykule, stwarzając magiczny krąg postępu i sukcesu. Autor ustosunkowuje się do tezy Antoniego Kuklińskiego na temat przyczyn blokady rozwoju gospodarki opartej na wiedzy w krajach biedniejszych niż państwa Unii Europejskiej. Kukliński w swym artykule zarysował szanse terapii; według Porwita konieczne jest najpierw usunięcie przyczyn schorzeń poprzez pracę od podstaw, ulepszanie ładu instytucjonalnego, moralną odnowę i dopiero na takich fundamentach możliwe będzie osiąganie wysokiej jakości cech formalnoprawnych i ładu instytucjonalnego.

Roman Galar

Komentarz do artykułu Antoniego Kuklińskiego
Autor ustosunkowuje się do podstawowej tezy artykułu Antoniego Kuklińskiego, tzn. pułapki równowagi niskiego poziomu efektywności. Podkreśla trafność diagnozy, ale jednocześnie podważa ją, zauważając, iż mechanizmy przyczynowo-skutkowe funkcjonują na innym poziomie. Podaje własną interpretację przyczyn pułapki ?niskiego poziomu?, zwracając uwagę m.in. na niebezpieczeństwo związane z kopiowaniem standardów instytucjonalnych z krajów ?wysokiego poziomy? i proponuje jako rozwiązanie problemu tworzenie sieci społecznych enklaw, w ramach których procesy kreowania gospodarki opartej na wiedzy będą mogły bezpiecznie funkcjonować. Wspiera pomysł powołania Towarzystwa Przyjaciół Gospodarki Opartej na Wiedzy, podając rozwiniętą argumentację, zwraca także uwagę na znaczenie rodzaju gospodarki, gdyż nieporozumienia wokół kwestii związanych z gospodarkę opartą na wiedzy grożą dyskredytacją całej idei.

 


Małgorzata Dąbrowa-Szefler

Nauka w gospodarce opartej na wiedzy a sytuacja w Polsce

Celem artykułu jest uwypuklenie pomijanego często faktu, że w gospodarce opartej na wiedzy niezwykle ważną rolę odgrywa nauka. Przypominając, czy różni się wiedza naukowa od innych rodzajów wiedzy, Autorka koncentruje uwagę na dwóch formach oddziaływania wiedzy naukowej na gospodarkę, na innowacjach oraz na edukacji na poziomie wyższym. Pokazane zostały czynniki sprzyjające i ograniczające możliwości wykorzystania efektów nauki w gospodarce.

Janusz Goćkowski, Katarzyna M. Machowska

Wiedza i informacja w nowoczesnym społeczeństwie ? przyczynek do dyskusji o społeczeństwie wiedzy

Autorzy przedstawiają podstawowe pojęcia związane ze ?społeczeństwem wiedzy?, w powiązaniu z terminem ?kultury opartej na nauce? prezentują określone wska?niki obecności tej kultury, a także warunki pozwalające na połączenie stabilności i funkcjonalności z aprobatą wielości kolektywnych oczekiwań wobec tej kultury. Następnie wymieniają pięć reguł pracy naukowej, których respektowanie pozwala na ochronę tożsamości naukowej perspektywy świata. Opisując, czym jest społeczeństwo wiedzy, zwracają uwagę na to, czego się uczy obywateli w tym społeczeństwie, a także jakie w efekcie cechy będzie mieć obywatel, jeśli taka edukacja zostanie wprowadzona w życie. W kolejnej części artykułu Autorzy omawiają znaczenie pojęć ?społeczeństwo postindustrialne?, ?społeczeństwo informacyjne? i ?społeczeństwo informatyczne? oraz proponują własną definicję społeczeństwa informatycznego, przeciwstawiając tego typu społeczeństwo (będące społeczeństwem mas) społeczeństwu publiczności. W ostatniej części omówione zostały podstawowe cechy obywatela społeczeństwa informatycznego.

Ireneusz Białecki

Opinia publiczna i polityka naukowa w społeczeństwie wiedzy

Efektywność gospodarki opartej na wiedzy, działanie społeczeństwa wiedzy zależy od polityki odnoszącej się do tworzenia i obiegu wiedzy. Te zaś są w pewnym stopniu uzależnione od debaty i opinii publicznej. Autor rozpatruje związki między debatą i opinią publiczną a tworzeniem polityki. Formułuje hipotezę, że nadal silnie ugruntowane wyobrażenia o nauce, w których bardziej się ceni badania podstawowe niż stosowane, gloryfikuje samostanowienie i autonomię instytucji oraz ludzi tworzących naukę, a rozwojowi nauki przyznaje jednoznacznie pozytywny charakter ? nie odpowiadają potrzebom społeczeństwa wiedzy

Edward Szczerbicki

Pozyskiwanie wiedzy dla zarządzania przepływem informacji

Autor zajmuje się problemem formalnego (ilościowego) miękkiego (jakościowego) modelowania przepływu informacji w systemach autonomicznych, które w praktyce kształtowane są przez podsystemy składające się z ludzi, maszyn i robotów itd. W nauce o zarządzaniu modele konstruuje się i stosuje w celu opisania, zrozumienia, a wreszcie wsparcia procesów i działań, które mają charakter przede wszystkim intelektualny. Problemy, którymi zajmują się te modele mogą się pojawiać tak często, że poszukuje się korzyści wynikających ze standaryzacji lub mogą być sytuacjami jednostkowymi o takiej wadze, że podejmuje się kroki w celu poprawy jakości rezultatu podjętej decyzji. Inaczej mówiąc, modele opracowuje się głównie w celu stworzenia wiedzy. Jest to również główny cel platformy modelowania zaproponowanej w artykule.

 

Wiesław M. Grudzewski, Irena Hejduk

Systemy zarządzania wiedzą a efektywność innowacyjna przedsiębiorstw

Autorzy przyjmują założenie, że o efektywności innowacyjnej przedsiębiorstw decyduje przede wszystkim innowacyjny system zarządzania, za jaki uważa się system zarządzania wiedzą. W pierwszej części artykułu omawiają sześć filarów gospodarki opartej na wiedzy, w kolejnej części przedstawiają porównanie szczegółowych wska?ników innowacyjności liderów tego typu gospodarki oraz Polski. Następnie omawiają uwarunkowania procesów innowacyjnych w przedsiębiorstwie oraz konkretne zalecenia dotyczące zarządzania innowacjami, wskazują również na inspiracje i ?ródła innowacji, a także cechy twórczego stylu kierowania. W dalszych częściach artykułu przedstawiony został wpływ innowacji na kierunki działania przedsiębiorstw, rola zarządzania widzą w procesie wrażania innowacji oraz najważniejsze wartości i zdolności, które powinno posiąść przedsiębiorstwo.

Tomasz Cichocki, Marek Kołodziejski, Krzysztof Gulda

Transfer technologii w warunkach polskiej uczelni

Doświadczenia Uniwersyteckiego Ośrodka Transferu Technologii Uniwersytetu Warszawskiego
Gospodarka oparta na wiedzy, transfer technologii czy wręcz transfer wiedzy mają być fundamentem przyszłego wzrostu gospodarczego Unii Europejskiej. Jest to także deklarowany przez władze państwowe kierunek rozwoju Polski, będącej już właściwie członkiem Unii Europejskiej. Kierunek zmian europejskiej gospodarki wyznacza przyjęta w 2000 roku tzw. Strategia Lizbońska, która zakłada, że do 2010 r. gospodarka Unii Europejskiej stanie się najbardziej konkurencyjną gospodarką świata. Istotną rolę w podnoszeniu konkurencyjności może odegrać współpraca trzech struktur ? akademii (czyli ośrodków akademickich ?produkujących? wiedzę), właz (zwłaszcza lokalnych zainteresowanych rozwojem swojego regionu) oraz gospodarki (dążącej do zwiększenia swojej konkurencyjności). Współpraca ta jest z jednej strony niezwykle trudna, biorąc pod uwagę choćby odmienne horyzonty czasowe działalności prowadzonej prze każdą ze stron, ale też z drugiej ? potencjalnie bardzo korzystna dla gospodarki, rynku pracy, rozwoju regionalnego i finansowania badań naukowych. W artykule opisano kilkuletnie doświadczenia Uniwersyteckiego Ośrodka Transferu Technologii Uniwersytetu Warszawskiego, który stara się włączyć do procesu tworzenia gospodarki opartej na wiedzy.

Grażyna Niedbalska

Problemy metodologiczne statystyki nauki, techniki i innowacji

Artykuł został opracowany na podstawie sprawozdań Autorki z seminariów poświęconych problemom statystyki innowacji, nauki i techniki, organizowanych przez Unię Europejską i OECD. Autorka omawia struktury obu organizacji zajmujące się m.in. zagadnieniami statystyki nauki, techniki i innowacji oraz problematyką będącą przedmiotem obrad na seminariach i sesjach organizowanych przez te instytucje, w tym podstawowe kierunki działalności uznane za najważniejsze przez te organizacje w sferze doskonalenia narzędzi statystycznych. Przedstawia także prace grupy ekspertów krajowych OECD zajmujących się doskonaleniem wska?ników naukowo-technicznych, m.in. nad doskonaleniem Podręcznika Oslo, będącego powszechnie przyjętym międzynarodowym standardem w zakresie badań statystycznych innowacji technicznych w przemyśle i sektorze usług rynkowych.

Instytut Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytet Warszawski Nowy Świat 69 00-927 Warszawa studiumewaluacji@uw.edu.pl +48 22 55 20 171