Uniwersytet Warszawski

PODYPLOMOWE STUDIUM EWALUACJI PROJEKTÓW
FINANSOWANYCH PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ

Instytut Stosowanych Nauk Społecznych
Uniwersytet Warszawski
Nowy Świat 69, 00-927 Warszawa





ŁĄCZYMY PODSTAWY TEORETYCZNE
Z PRAKTYKĄ EWALUACJI

1 września 2012

Nauka i Szkolnictwo Wyższe Nr 1/23/2004

17:16

Nauka i Szkolnictwo Wyższe
Nr 1/23/2004
 


SZKOLNICTWO WYŻSZE W SPOŁECZEŃSTWIE WIEDZ

Ewa Chmielecka, Informacja, wiedza, mądrość .Co społeczeństwo wiedzy cenić powinno? 7

Szkolnictwo wyższe i badania naukowe w Polsce ? aktualne problemy. Rozmowa z prof. dr hab. Franciszkiem Ziejką,rektorem Uniwersytetu Jagiellońskiego 19

Julita Jabłecka, Planowanie strategiczne w uniwersytecie przedsiębiorczym 33

Krzysztof Leja, Warunki wstępne opracowania strategii zarządzania wiedzą w szkole wyższej 48

Andrzej Szuwarzyński, Szkoła wyższa miejscem kreowania i wykorzystywania wiedzy 61

Elżbieta Drogosz-Zabłocka, Uczelnie zawodowe: perspektywa społeczeństwa wiedzy i europejskiego obszaru szkolnictwa wyższego 71

Maria Wójcicka, Kształcenie dla społeczeństwa wiedzy 84

Roman Sowiński, Ustrojowe wyznaczniki koncepcji szkolnictwa wyższego 104

Dominik Antonowicz, Z tradycji w nowoczesność. Brytyjskie uniwersytety w drodze do społeczeństwa wiedzy 121

Stefan Jackowski, Co Internet zmienia w tradycyjnej nauce akademickiej? 135

Ewa Okoń-Horodyńska, Działalność badawczo-rozwojowa i innowacje w Polsce a Strategia Lizbońska (2) 141

Rola uniwersytetów w Europie wiedzy. Komunikat Komisji Europejskiej (Bruksela, 10 stycznia 2003 roku) 164

 

Ewa Chmielecka

Informacja, wiedza, mądrość. Co społeczeństwo wiedzy cenić powinno?

Autorka przeprowadza charakterystykę informacji i wiedzy w perspektywie humanistycznej. Refleksje zawarte w artykule obejmują następujące problemy: baza empiryczna wiedzy a wyjaśnianie; eliminacja wartości (poza prawdą) z obszaru poznania; mądrość jako połączenie wiedzy z refleksja aksjologiczną ? wartościami; kontrowersja między humanistyką a naukami pozytywnymi (zagrożenia technokratyzmem i menedżeryzmem); informacja, rozumienie, mądrość a cele kształcenia, czyli umiejętności, wiedza, postawy; drogi kształtowania postaw; społeczeństwo zrównoważonego rozwoju ? społeczeństwo wiedzy czy społeczeństwo mądrości?

Julita Jabłecka

Planowanie strategiczne w uniwersytecie przedsiębiorczym

Autorka przedstawia podstawowe zagadnienia związane z planowaniem strategicznym w uniwersytecie przedsiębiorczym, koncentrując się kolejno na następujących kwestiach: (a) czym jest przedsiębiorczość; (b) czym jest uniwersytet przedsiębiorczy; (c) co to jest strategia i planowanie strategiczne w przedsiębiorstwie i uniwersytecie; (d) jakie są zewnętrzne i wewnętrzne uwarunkowania strategii i przedsiębiorczości uniwersytetu; (e) jak powinien przebiegać proces planowania oraz jaka powinna być treść planu strategicznego w uniwersytecie przedsiębiorczym.

Krzysztof Leja

Warunki wstępne opracowania strategii zarządzania wiedzą w szkole wyższej

Autor podejmuje próbę określenia warunków wstępnych, niezbędnych do opracowania strategii zarządzania wiedzą w szkole wyższej, której ważnymi zadaniami jest kreowanie, wykorzystywanie i rozpowszechnianie wiedzy. Definiuje i opisuje zasoby wiedzy uczelni oraz dwuwymiarową macierz kompetencji, której dokładne przeanalizowanie jest, zdaniem autora, warunkiem koniecznym przygotowania strategii zarządzania wiedzą w szkole wyższej. W konkluzji podkreśla konieczność zharmonizowania strategii zarządzania wiedzą z misją i strategią uczelni.

Andrzej Szuwarzyński

Szkoła wyższa miejscem kreowania i wykorzystywania wiedzy

Artykuł zawiera refleksje Autora na temat problemów zarządzania wiedzą w uczelni technicznej. Podstawowymi obszarami działalności uniwersytetu są badania i prowadzenie procesu kształcenia. Oba te obszary są związane z kreowaniem i wykorzystywaniem wiedzy. W wyniku procesu lizbońskiego zostały sformułowane w tym kontekście cele strategiczne. Również rząd polski przyjął dokumenty dotyczące strategii rozwoju szkolnictwa wyższego w Polsce. Do opisania wybranych problemów systemu funkcjonowania szkoły wyższej wykorzystano innowacyjne i edukacyjne wska?niki oceny gospodarki opartej na wiedzy, proponowane przez Bank ?wiatowy. Szkoły wyższe stwarzają sprzyjające warunki do tworzenia wiedzy, jednak pojawiają się problemy z jej efektywnym wykorzystywaniem, zwłaszcza w zakresie systemów zarządzania uczelnią. Szczególną uwagę zwrócono na system kształcenia ustawicznego. Artykuł ten jest studium przypadku, lecz może się stać początkiem szerszej dyskusji.

Elżbieta Drogosz-Zabłocka

Uczelnie zawodowe: perspektywa społeczeństwa wiedzy i europejskiego obszaru szkolnictwa wyższego

Proces kształcenia w uczelniach zawodowych jest konfrontowany, podobnie jak w innych szkołach wyższych, z europejskim obszarem szkolnictwa wyższego oraz ideą społeczeństwa wiedzy i gospodarki opartej na wiedzy. Omawiając to zagadnienie, Autorka powraca do opublikowanego ponad 30 lat temu raportu Faure?a i ukazuje aktualność przedstawionych w nim kierunków przemian w edukacji, w tym również w obszarze szkolnictwa wyższego. Mimo zmian, jakie dokonały się zarówno w szkołach wyższych, jak i w ich otoczeniu, część postulatów zawartych w raporcie nie została zrealizowana i dotyczy tera?niejszości. Na tym tle Autorka omawia cele strategiczne polityki edukacyjnej Unii Europejskiej oraz ich realizację. Prezentowane zagadnienia konfrontuje z zadaniami uczelni zawodowych w Polsce i sygnalizuje problemy, jakie może napotkać

Maria Wójcicka

Kształcenie dla społeczeństwa wiedzy

Autorka podejmuje próbę określenia, jakie oczekiwania związane z typem wykształcenia mają studenci studiów zawodowych oraz jak oczekiwania te są realizowane. Obowiązujące prawo obejmuje pojęciem zawodowych studia inżynierskie i licencjackie. Studia te kształcą około 43% wszystkich studiujących w Polsce. Pytanie o typ wykształcenia oferowanego w ramach tzw. krótkich programów odnosi się zatem do fenomenu o znaczącym udziale w ogólnym obrazie szkolnictwa wyższego. Podstawę empiryczną rozważań stanowią wyniki badań prowadzonych w latach 2000?2002. Jako odniesienie do ich interpretacji przyjęto oficjalną retorykę zawartą w przepisach prawa oraz wiedzę potoczną. Takie podejście wydawało się zasadne zwłaszcza w przypadku licencjatu, będącego nową wartością zarówno w strukturze polskiego systemu szkolnictwa wyższego, jak i na rynku pracy. Prawo unifikuje studia licencjackie przyznając wszystkim status zawodowy, czyli charakteryzuje je jako ukierunkowane branżowo poprzez znaczący udział wiedzy specjalistycznej; z praktyką jako ich istotnym elementem oraz przeważnie krótszym (3?4-letnim) od magisterskiego okresem kształcenia. W odczuciu społecznym państwowe uczelnie akademickie przygotowują licencjusza na poziomie odpowiadającym I stopniowi studiów ogólnych, czyli bardziej do dalszej nauki niż do zawodu; studia licencjackie w pozostałych uczelniach mają być ukierunkowane zawodowo. Wyniki badań nie w pełni potwierdziły zasadność takiego zagregowanego podejścia, jednak dają obraz bliższy wiedzy potocznej.

Roman Sowiński

Ustrojowe wyznaczniki koncepcji szkolnictwa wyższego

Na gruncie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku nie da się jednoznacznie wskazać istotnych elementów organizacyjno-prawnych szkolnictwa wyższego. Wiąże się to z mało precyzyjnym określeniem ustroju społeczno-gospodarczego kreowanego przez polską ustawę zasadniczą. W tym stanie rzeczy uzasadnione są różnego rodzaju koncepcje miejsca szkolnictwa wyższego w systemie zadań państwa oraz dopuszczalnego statusu prawnego szkół wyższych.

Autor podejmuje próbę odpowiedzi na pytanie o charakter powinności (świadczeń) władz publicznych, wynikających z art. 70 ust. 1 pkt. 4 Konstytucji, uznając je za zadania publiczne realizowane przez działania organizatorskie, koordynacyjne, kontrolne i nadzorcze, tworzące warunki powszechnego prawa do nauki. Za jeden z najważniejszych obowiązków podmiotów edukacyjnych uznawany jest obowiązek współdziałania wszystkich elementów składowych systemu szkolnictwa wyższego wykonujących zadania publiczne; bez względu na ich charakter organizacyjno-prawny i status własnościowy. Na gruncie polskiej konstytucji nie da się wykluczyć traktowania podmiotów świadczących usługi edukacyjne jako przedsiębiorców. Autor zwraca uwagę, iż w tym przypadku do działań uczelni-przedsiębiorców powinny być stosowane wszystkie reguły związane z działaniami przedsiębiorczymi (np. przepisy antymonopolistyczne, nakaz uczciwej konkurencji itp.).
W artykule sugerowana jest też możliwość korzystania w realizacji zadań edukacyjnych z form partnerstwa publiczno-prywatnego, zamówień publicznych, a także wykorzystywanie koncepcji interesariuszy.
Autor wyraża przekonanie, iż w przyszłym społeczeństwie wiedzy szkoły wyższe powinny legitymować się cechami prawnymi chroniącymi je przed utratą charakteru misyjnego, a zarazem gwarantującymi trwałe miejsce w systemie zaspokajania indywidualnych i społecznych potrzeb oraz praw do nauki i nauczania.

Dominik Antonowicz

Z tradycji w nowoczesność. Brytyjskie uniwersytety w drodze do społeczeństwa wiedzy

Od XII wieku uniwersytety brytyjskie były instytucjami niewielkimi, hermetycznymi, funkcjonującymi w sposób autonomiczny, a przede wszystkim elitarnymi. W ciągu ostatnich pięćdziesięciu lat model ten uległ fundamentalnym przekształceniom, a brytyjskie uczelnie utraciły elitarny (klasowy) charakter, przekształcając się w instytucje o charakterze masowym. Tej zmianie towarzyszy też proces komercjalizacji wiedzy i instytucji akademickich oraz stopniowego przyjmowania przez uczelnie wzorów funkcjonowania organizacji komercyjnych wraz z korporacyjną kulturą zarządzania. Głównym motorem zmian było stopniowe otwieranie się uczelni na świat zewnętrzny i aktywizacja środowiska naukowego. Uspołecznienie uniwersytetów nie zawsze odbywało się przy poparciu i entuzjazmie środowiska akademickiego, a wiele zmian zostało dokonanych przy stanowczym sprzeciwie uczonych. Jednak kolejne rządy ? czy to konserwatywne, czy też laburzystowskie ? wykazywały silną determinację polityczną w przełamywaniu tradycyjnych wzorów i modernizacji mechanizmów funkcjonowania uczelni. Autor omawia reformy w brytyjskim szkolnictwie wyższym, których celem była redefinicja miejsca i roli uniwersytetów w społeczeństwie.

Stefan Jackowski

Co Internet zmienia w tradycyjnej dydaktyce akademickiej?

Autor omawia wpływ techniki komputerowej, a zwłaszcza Internetu, na metody nauczania akademickiego. Zwraca uwagę, że Internet pozwala na znacznie większą jawność procesu dydaktycznego oraz ułatwia bezpośredni kontakt studenta z nauczycielem, co powinno służyć poprawie jakości kształcenia. Pisze o podnoszeniu kwalifikacji nauczycieli akademickich w zakresie posługiwania się technologiami informacyjno-komunikacyjnymi w dydaktyce oraz wskazuje na potrzebę wprowadzenia na uczelniach przysposobienia informatycznego dla studentów. Krótko wspomina o inicjatywach uczelni amerykańskich: Open Course Ware (Massachusetts Institute of Technology) oraz Open Knowledge Initiative.

Ewa Okoń-Horodyńska

Działalność badawczo-rozwojowa i innowacje w Polsce a Strategia Lizbońska (2)

W artykule omawiane są uwarunkowania realizacji Strategii Lizbońskiej w Polsce, a zatem:
( a ) problemy związane z finansowaniem rozwoju nauki na tle porównań międzynarodowych;
( b ) struktura zaplecza działalności badawczo-rozwojowej, jako czynnika ograniczającego transfer technologii;
( c ) wynikający stąd poziom innowacyjności polskiej gospodarki.

Autorka dokonuje podsumowania szans i zagrożeń realizacji Strategii Lizbońskiej w Polsce oraz przedstawia zalecenia, które mogą się przyczynić do sukcesu w tej dziedzinie.

Rola uniwersytetów w Europie wiedzy. Komunikat Komisji Europejskiej
(Bruksela, 10 stycznia 2003 roku)

Niniejszy komunikat otwiera dyskusję na temat roli, jaką pełnią uniwersytety w społeczeństwie wiedzy i gospodarce opartej na wiedzy w Europie, jak również na temat warunków, w których będą mogły tę rolę pełnić efektywnie. Rozwój społeczeństwa wiedzy jest uzależniony od osiągnięć naukowych, od ich przekazywania za pomocą systemów edukacji, od ich popularyzacji przy wykorzystaniu nowoczesnych technologii informacyjnych i komunikacyjnych oraz od ich zastosowania w sektorach przemysłu i usług. Uniwersytety mają szczególne znaczenie, a to dzięki temu, że ? poprzez fakt pełnienia kluczowej roli w badaniach naukowych i udział w wykorzystywaniu ich wyników ? uczestniczą we wszystkich procesach gospodarczych. Uczestnictwo to jest możliwe dzięki współpracy gospodarczej, kształceniu i szkoleniu, głównie kształceniu kadr naukowych, oraz dzięki rozwojowi regionalnemu i lokalnemu, do którego w sposób znaczący mogą się przyczynić.
W związku z tym Unii Europejskiej potrzebne są prężne ośrodki uniwersyteckie. Europa potrzebuje wysokiej jakości kształcenia na poziomie wyższym po to, aby doprowadzić do optymalizacji procesów niezbędnych z punktu widzenia społeczeństwa wiedzy oraz po to, by osiągnąć sformułowany przez Radę Europejską w Lizbonie cel dotyczący stworzenia w Europie najbardziej konkurencyjnej i dynamicznej gospodarki w świecie ? gospodarki opartej na wiedzy, zdolnej do trwałego wzrostu, tworzącej coraz większą liczbę lepszych miejsc pracy i zapewniającej większą spójność społeczną. Rada Europejska uznała tę potrzebę w Barcelonie, kierując do europejskich systemów edukacji wezwanie dotyczące stworzenia światowych standardów do roku 2010.
Europejskie szkolnictwo wyższe nie jest jednak wolne od problemów, a uniwersytety w Europie nie są obecnie konkurencyjne wobec głównych partnerów w świecie, jakkolwiek ich pracownicy publikują prace naukowe o wysokiej jakości. W niniejszym komunikacie przedstawione są kwestie, które wymagają refleksji, a nierzadko również działania, oraz sformułowanych jest wiele pytań, takich jak:
? W jaki sposób pozyskać dla uniwersytetów odpowiednie i trwałe dochody oraz jak zapewnić efektywne wydatkowanie funduszy?
? Jak zapewnić autonomię i profesjonalizm w kwestiach naukowych i administracyjnych?
? W jaki sposób połączyć środki i skierować je na doskonalenie jakości kształcenia, a także stworzyć odpowiednie warunki, aby uczelnie mogły zrealizować ten cel?
? Jak sprawić, by uniwersytety lepiej odpowiadały na strategie i potrzeby lokalne oraz regionalne?
? W jaki sposób doprowadzić do lepszej współpracy między uczelniami i przedsiębiorstwami, tak aby zapewnić popularyzację osiągnąć naukowych oraz ich lepsze wykorzystanie dla dobra gospodarki i społeczeństwa?
? Jak stworzyć spójny, kompatybilny i konkurencyjny europejski obszar szkolnictwa wyższego, który postulowano w Deklaracji Bolońskiej, a także europejski obszar badań naukowych, którego powstanie, według Rady Europejskiej obradującej w Lizbonie w marcu 2000 roku, powinno stać się celem Unii Europejskiej?
Niniejszy komunikat, opracowany w związku z posiedzeniem Rady Europejskiej Wiosna 2003, zaprasza środowiska związane z nauką i szkolnictwem wyższym do udzielania odpowiedzi na te pytania. Komisja Europejska dokona przeglądu zgłoszonych opinii i sugestii latem 2003 roku, a następnie przedstawi odpowiednie inicjatywy w kolejnym komunikacie, który będzie przedmiotem analizy ministrów edukacji zasiadających w Radzie Edukacji oraz ministrów nauki zasiadających w Radzie Konkursowej; dokument ten będzie również analizowany w czasie Europejskiego Szczytu Ministrów Szkolnictwa Wyższego, planowanego na 18?19 września 2003 roku w Berlinie.

Instytut Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytet Warszawski Nowy Świat 69 00-927 Warszawa studiumewaluacji@uw.edu.pl +48 22 55 20 171