Uniwersytet Warszawski

PODYPLOMOWE STUDIUM EWALUACJI PROJEKTÓW
FINANSOWANYCH PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ

Instytut Stosowanych Nauk Społecznych
Uniwersytet Warszawski
Nowy Świat 69, 00-927 Warszawa





ŁĄCZYMY PODSTAWY TEORETYCZNE
Z PRAKTYKĄ EWALUACJI

1 września 2012

NAUKA I SZKOLNICTWO WYŻSZE Nr 2/26/2005

17:20
Zagadnienie jakości w praktyce szkół wyższych. Od Redakcji, 5

Nian Cai Liu, Ying Cheng, Międzynarodowy Ranking Uniwersytetów (Academic Ranking of World Universities) ? metodologia I problemy, 7

Krzysztof Pawłowski, Wpływ rankingów i akredytacji na markę szkoły wyższej działającej na konkurencyjnym rynku ? artykuł dyskusyjny, 19

Aleksander Kobylarek, Redefinicja funkcji szkół wyższych z punktu widzenia interesów lokalnych (teoria mostu), 32

Krzysztof Wasielewski, Mechanizmy rekrutacji na uniwersytet ? na przykładzie kierunku socjologia ogólna na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu, 39

Janusz Goćkowski, Katarzyna M. Machowska, Status i funkcje eksperta w urządzaniu życia naukowego, 50

Małgorzata Góral, Dominika Walczak, Debata publiczna nad ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym ? sprawozdanie i próba analizy, 71

Dorota Jołkiewicz, Ewaluacja szkolnictwa wyższego a jakość kształcenia, 98

Małgorzata Dąbrowa-Szefler, Problemy zapewniania jakości kształcenia w literaturze i w praktyce szkół wyższych, 107

Ireneusz Białecki, Przegląd artykułów zamieszczonych w zagranicznych czasopismach naukowych, 123

Kronika, 129

Nian Cai Liu, Ying Cheng

Międzynarodowy Ranking Uniwersytetów (Academic Ranking of World Universities) ? metodologia I problemy

Instytut Szkolnictwa Wyższego (Institute of Higher Education), działający w ramach Shanghai Jiao Tong University, opublikował w Internecie międzynarodowy ranking uniwersytetów (Academic Ranking of World Universities), który odbił się szerokim echem na całym świecie. W rankingu tym szkoły wyższe szereguje się według wyników działalności dydaktycznej i badawczej. Wśród wska?ników stosowanych w rankingu znajdują się m.in. liczba absolwentów oraz pracowników zdobywających prestiżowe nagrody międzynarodowe, często cytowanych badaczy w ważniejszych dziedzinach badań, liczba artykułów publikowanych w wybranych, przodujących czasopismach oraz artykułów uwzględnianych w najważniejszych indeksach cytowań, a także efektywność działania ujęta w przeliczeniu na jedną osobę (performance per capita). Problemy metodologiczne omawiane w niniejszych artykule to m.in. ocena ilościowa i jakościowa, ocena działalności badawczej uczelni oraz oferowanego przez nie kształcenia, różnorodność instytucji szkolnictwa wyższego, język publikacji, kryteria wyboru nagród oraz doświadczenia edukacyjne i zawodowe osób uhonorowanych nagrodami. W artykule omówiono także zagadnienia natury technicznej, takie jak definicja szkoły wyższej, sposób formułowania nazw poszczególnych szkół, kwestia ich fuzji i podziałów, poszukiwanie oraz przypisywanie publikacji do autorów (instytucji).

Krzysztof Pawłowski

Wpływ rankingów i akredytacji na markę szkoły wyższej działającej na konkurencyjnym rynku ? artykuł dyskusyjny

Celem artykułu jest omówienie problemu jakości szkoły wyższej w warunkach funkcjonowania polskiego systemu szkolnictwa wyższego. Autor ? założyciel i rektor uczelni wyra?nie zorientowanej na studenta ? jest przekonany, że w polskich warunkach (ograniczonych nakładów ze środków publicznych na badania naukowe oraz braku wyra?nego zapotrzebowania na innowacje i badania ze strony gospodarki) o jakości szkoły wyższej decydować będzie najsilniej jakość wykształcenia absolwentów, przekładająca się na wizerunek społecznych uczelni i zaufanie do niej.

Uczelnie lub ich wydziały, chcąc w warunkach zaostrzającej się konkurencji ubiegać się o uzdolnionych kandydatów, będą musiały zadbać o swój publiczny wizerunek i udowodnić swoją wysoką jakość. Zwiększy to zainteresowanie marką szkoły wyższej i mechanizmami oceny jakości uczelni. Nowe formy oceny, wprowadzone do powszechnej praktyki w drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych XX wieku (akredytacja, rankingi), będą coraz silniej wpływać na sytuację polskiego szkolnictwa wyższego. W artykule omówiono wpływ rankingów i akredytacji na markę szkół wyższych oraz przedyskutowano zagadnienie: co najmocniej określa jakość szkoły wyższej ? jej marka (wizerunek), pozycja w rankingach czy rezultaty procedur akredytacyjnych.

Aleksander Kobylarek

Redefinicja funkcji szkół wyższych z punktu widzenia interesów lokalnych (teoria mostu)

Autor proponuje nowe spojrzenie na tradycyjne funkcje szkół wyższych. Dostrzega nasilanie się tendencji cywilizacyjnych, które stawiają uniwersytet w nowej sytuacji i jednocześnie godzą w jego dotychczasową misję. Jednocześnie wskazuje na możliwość zintegrowania i podporządkowania obydwu tradycyjnych funkcji uniwersytetu nowym zadaniom, jakie stawiają przed nim środowiska lokalne.

Jeżeli potraktujemy rozwój i wzbogacanie środowisk lokalnych jako podstawowe punkty odniesienia przy redefiniowaniu tradycyjnych funkcji szkół wyższych, to otrzymamy model, w którym przede wszystkim nie występuje dysharmonia miedzy kształceniem i badaniami. Dodatkowo ta reorientacja funkcji powoduje, że szkoła wyższa zyskuje jeszcze większy prestiż w społeczeństwie wiedzy i włącza się w nurt zmian.

Krzysztof Wasielewski

Mechanizmy rekrutacji na uniwersytet ? na przykładzie kierunku socjologia ogólna na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu

Mechanizmy kształtujące zbiorowość studentów mają niezwykle skomplikowany charakter. W wyniku rozmaitych mechanizmów selekcji, na coraz wyższe szczeble edukacji dociera coraz mniejszy odsetek młodych ludzi. Wśród głównych czynników różnicujących należy wymienić: osiągnięcia szkolne, zdolności, nabyte dyspozycje, warunki społeczno-ekonomiczne środowiska socjalizacyjnego, wszelkie zabiegi instytucji edukacyjnych oraz motywacje i działania poszczególnych jednostek.

Autor zajmuje się przede wszystkim, procedurą rekrutacyjną, która stanowi jeden z najistotniejszych mechanizmów kształtujących zbiorowość studentów. Jak się jednak okazuje, nie jest ona wolna od uwarunkowań społecznych.

Artykuł oparty jest na badaniach przeprowadzonych w trakcie postępowania rekrutacyjnego na kierunku socjologia ogólna na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Przedstawione analizy mechanizmów kształtujących zbiorowość studentów I roku wyra?nie wskazują na dwupłaszczyznowy charakter procedury rekrutacyjnej. Z jednej strony na studia dostają się głównie dobrzy uczniowie, z drugiej jednak strony postępowanie kwalifikacyjne negatywnie selekcjonuje kandydatów ze względu na płeć i środowisko zamieszkania.

Janusz Goćkowski, Katarzyna M. Machowska

Status i funkcje eksperta w urządzaniu życia naukowego

Autorzy podejmują próbę odpowiedzi na następujące pytania:
(1)Kim jest dobry ekspert w sprawach urządzania życia naukowego? (2) Jaka jest właściwa socjotechnika urządzania życia naukowego? (3) Jakimi preferencjami/racjonalnościami kierować się może ekspert zajmujący się sprawami urządzania życia naukowego? (4) Jakie funkcje pełni ekspert ? znawca rozwiązywania problemów urządzania życia naukowego? (5) Jak właściwie urządzać warunki kształcenia i wychowywania adeptów nauki? (6) Jakie rodzaje gier (o sukces na rynku medialnym) toczy ekspert działający na polu urządzania życia naukowego w środowisku demokracji masowej, kultury masowej i nauki masowej?

Małgorzata Góral, Dominika Walczak

Debata publiczna nad ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym ? sprawozdanie i próba analizy

Transformacja ustrojowa po 1989 r. oraz postępujący proces integracji europejskiej stworzyły w Polsce zupełnie nowy kontekst funkcjonowania szkolnictwa wyższego. W wyniku działania takich procesów jak umasowienie, umiędzynarodowienie i urynkowienie w krótkim czasie pojawiły się problemy, z którymi polskie uczelnie radziły sobie na ogół z dużymi trudnościami. Stało się jasne, że niezbędne są reformy strategiczne, a przede wszystkim ? zmiana obowiązującej od 1990 r. Ustawy o szkolnictwie wyższym, której regulacje w coraz mniejszym stopniu przystawały do realiów funkcjonowania uczelni. Prace nad projektem nowej ustawy rozpoczęły się 10 grudnia 2002 r. wraz z powołaniem przez prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego zespołu ekspertów, a zakończyły 22 stycznia 2005 r. [przyjęciem projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Równolegle toczyła się publiczna debata, która rozgorzała z nową silą po ogłoszeniu projektu ustawy. Niniejszy artykuł jest relacją z tej debaty: próbie analizy poddano wypowiedzi różnych osób, publikowane na łamach czołowych polskich dzienników i tygodników oraz na niektórych stronach internetowych. Autorki odnoszą się do kilku najszerzej dyskutowanych problemów, tj. uwzględnienia w projekcie nowej ustawy założeń procesu bolońskiego, form zatrudnienia pracowników naukowych, ich wieloetatowości, ścieżek kariery akademickiej (habilitacja, belwederskie tytuły profesorskie), kwestii odpłatności za studia oraz zagadnienia autonomii uczelni.

Dorota Jołkiewicz

Ewaluacja szkolnictwa wyższego a jakość kształcenia

Celem artykułu jest przybliżenie problematyki związanej z jakością kształcenia na poziomie wyższym oraz formami kontrolowania i oceny tej jakości. Autorka definiuje proces ewaluacji, przybliża tło historyczne towarzyszące zainteresowaniu się jakością kształcenia oraz jej oceną, a także przedstawia funkcje, cele i narzędzia procesu ewaluacji.

Przedstawia również zewnętrzne i wewnętrzne mechanizmy oceniania jakości oraz wymienia zasady, jakimi powinien podlegać prawidłowo funkcjonujący system kontroli i oceny jakości.

W konkluzji artykułu autorka wysuwa hipotezę o stale rosnącym wzroście zainteresowania jakością i efektywnością kształcenia w szkolnictwie wyższym w polskich uczelniach. Jako jedną z podstawowych przyczyn upatruje rosnącą konkurencję na rynku usług edukacyjnych oraz swoiste przedefiniowanie roli studenta, który stał się klientem oczekującym wysokiego poziomu kształcenia ? wysokiej jakości usług edukacyjnych, których jest odbiorcą i konsumentem.

Małgorzata Dąbrowa-Szefler

Problemy zapewniania jakości kształcenia w literaturze i w praktyce szkół wyższych

Materiał stanowi komentarz do opracowania Victorii Kis Quality Assurance in Tertiary Education: Current Practices in OECD Countries and a Literature Review on Potential Effects (?Tertiary Review? OECD, sierpień 2005).

Autorka przypomina najważniejsze etapy procesu bolońskiego oraz ustosunkowuje się do następujących zagadnień zawartych w opracowaniu:

(1)jakość kształcenia ? możliwe interpretacje; (2) ewaluacja a ocena; (3) rozliczanie uczelni a doskonalenie jakości ? razem czy oddzielnie? (4) rola wska?ników osiągnięć, ocena ilościowa i jakościowa; (5) ocena wewnętrzna i zewnętrzna; (6) ocena a finansowanie; (7) kryteria jakości kształcenia; (8) łączny czy oddzielny system oceny jakości kształcenia i jakości badań w uczelni.

Instytut Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytet Warszawski Nowy Świat 69 00-927 Warszawa studiumewaluacji@uw.edu.pl +48 22 55 20 171