Uniwersytet Warszawski

PODYPLOMOWE STUDIUM EWALUACJI PROJEKTÓW
FINANSOWANYCH PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ

Instytut Stosowanych Nauk Społecznych
Uniwersytet Warszawski
Nowy Świat 69, 00-927 Warszawa





ŁĄCZYMY PODSTAWY TEORETYCZNE
Z PRAKTYKĄ EWALUACJI

1 września 2012

NAUKA I SZKOLNICTWO WYŻSZE Nr 2/32/2008

17:27

 

FORESIGHT W POLITYCE NAUKOWEJ

Od Redakcji, 5

Krzysztof Borodako, Słowo wstępne, 10

Jan Kozłowski, Foresight jako narzędzie polityki naukowej, 12

Anna Kononiuk, Andrzej Magruk, Przegląd metod i technik badawczych stosowanych w programach foresight, 28

Ewa Agata Jańczuk, Joanna Urban, Podejście holarchiczne w realizacji projektów typu foresight, 41

Urszula Glińska, Anna Kononiuk, Łukasz Nazarko, Przegląd projektów foresightu branżowego w Polsce, 60

Beata Poteralska, Anna Sacio-Szymańska, Adaptacja algorytmu prowadzenia procesu foresightu technologicznego w jednostkach badawczo-rozwojowych, 84

Krzysztof Borodako, Foresight w sektorze turystyki ? doświadczenia regionu kanadyjskiego, 96

Piotr Wiench, Foresight w kontakcie kultury technicznej, 110

 

Jan Kozłowski
Foresight jako narzędzie polityki naukowej

Artykuł zawiera próbę odpowiedzi na następujące pytania: (1) Jakie funkcje pełni foresight w polityce rządowej; (2) Co zrobić, aby był skuteczniejszy w Polsce jako narzędzie polityki naukowo-technicznej i innowacyjnej.
W pierwszej części artykułu autor definiuje foresight jako ?instrument polityki i zarządzania mający na celu wskazanie oraz ocenę przyszłych potrzeb, szans i zagrożeń związanych z rozwojem społecznym i gospodarczym, a także przygotowanie odpowiednich działań wyprzedzających? oraz omawia jego cechy i odmiany. W części drugiej odpowiada na pytanie, w jaki sposób foresight narodowy jest stosowany na świecie jako narzędzie polityki naukowej, naukowo-technicznej i innowacyjnej. Wyróżnia trzy płaszczyzny wkładu foresightu do polityki: wkład do wizji politycznych (politics); wkład do formułowania polityk (policy) oraz wkład do realizacji polityk. Na zakończenie przedstawia propozycje udoskonalenia foresightu jako narzędzia polityki naukowej, naukowo-technicznej i innowacyjnej w Polsce.
Słowa kluczowe: foresight, polityka naukowa

Anna Kononiuk, Andrzej Magruk
Przegląd metod i technik badawczych stosowanych w programach foresight

Celem artykułu jest prezentacja metod i technik badawczych wykorzystywanych w programach foresight. Autorzy szczegółowo charakteryzują metody i techniki najczęściej wykorzystywane w projektach typu foresight realizowanych w krajach Unii Europejskiej, tj. analizę scenariuszową, metodę delficką, panele eksperckie, analizę SWOT, burze mózgów oraz metodę ekstrapolacji trendów. Dokonują klasyfikacji poszczególnych metod według różnych kryteriów, wyodrębniając metody: eksploracyjne ? normatywne; ilościowe-jakościowe; bottom-up ? top-down; heurystyczne ? analityczne; twórcze ? oparte na dowodach naukowych; oparte na pracy w środowisku realnym ? oparte na pracy w środowisku wirtualnym. Analizują również stopień wykorzystania wybranych metod na różnych obszarach: narodowym, międzynarodowym, transeuropejskim i transgranicznym.
Słowa kluczowe: foresight, technika badawcza, klasyfikacja metod badawczych

Ewa Agata Jańczuk, Joanna Urban
Podejście holarchiczne w realizacji projektów typu foresight

Artykuł dotyczy jednego ze współczesnych podejść do myślenia o przyszłości jakim jest foresight. Autorki skupiły się na przedstawieniu koncepcji mapowania badań predykcyjnych typu foresight, odwzorowując ja w strukturze holonu ? holarchii. Na zarysowanym tle wyróżniły program (projekt) jako kluczowy element strukturalny w holistycznym ujęciu procesu foresightu. Wskazały także na użyteczność wykorzystania podejścia holarchicznego w myśleniu o przyszłości.
Słowa kluczowe: foresight, podejście systemowe, koncepcja holistyczna, heurystyka, holarchia

 

Urszula Glińska, Anna Kononiuk, Łukasz Nazarko
Przegląd projektów foresightu branżowego w Polsce

Foresight, jako narzędzie antycypowania przyszłości, ma w Polsce krótką historię. Działania sprzyjające promowaniu idei foresightu zostały zainicjowane w latach 2003-2005 przez Ministerstwo Nauki i Informatyzacji w formie Pilotażowego Programu Foresight w polu badawczym ?Zdrowie i Życie?. W 2006 r. rozpoczęto realizacje Narodowego Programu Foresight ?Polska 2020?; prowadzi się także osiem projektów regionalnych oraz dziesięć projektów branżowych.
Celem artykułu jest szczegółowa prezentacja projektów branżowych typu foresight realizowanych w Polsce, pod kątem tematyki, celów, oczekiwanych rezultatów, interesariuszy, rozmieszczenia geograficznego, ram i horyzontu czasowego, a także zastosowanych metod, budżetu i źródeł finansowania. Autorzy zwracają również uwagę na specyfikę polskich projektów foresightu branżowego na tle innych państw Europy, przyjmując za kryteria wyróżniające: liczbę projektów, metodykę oraz obszary badawcze będące przedmiotem analiz.
Słowa kluczowe: foresight branżowy, foresight w Polsce

Anna Kononiuk, Andrzej Magruk
Powiązania foresightu regionalnego z nowoczesnym zarządzaniem przedsiębiorstwem produkcyjnym

Celem artykułu jest ukazanie powiązań foresightu regionalnego z nowoczesnym zarządzaniem przedsiębiorstwem produkcyjnym. Autorzy opisują rodzaje oraz etapy realizacji foresightu regionalnego, dokonują przeglądu polskich foresightów regionalnych, a także przedstawiają rządowe programy służące działaniom typu foresight. Dokonują przy tym modyfikacji czynników wpływających na strategię przedsiębiorstwa produkcyjnego, dowodząc, że uczestnictwo w foresightcie regionalnym oraz obserwowanie wyników innych projektów typu foresight może być w perspektywie długoterminowej, źródłem wymiernych korzyści.
Słowa kluczowe: foresight regionalny, foresight w Polsce, zarządzanie przedsiębiorstwem produkcyjnym

Beata Poteralska, Anna Sacio-Szymańska
Adaptacja algorytmu prowadzenia procesu foresightu technologicznego w jednostkach badawczo-rozwojowych

Dynamiczny wzrost znaczenia konkurencyjności i innowacyjności wysoko zaawansowanych technologii oraz wiążąca się z tym potrzeba strategicznego planowania działań zarówno w skali kraju, regionu, jak i poszczególnych instytucji determinuje działania rozwiniętych gospodarek świata ukierunkowane na przewidywanie zmian i tendencji rozwojowych, zwłaszcza w średnim i długim okresie. Efektywne narzędzie do realizacji tego celu stanowią techniki foresightu. Skuteczna realizacja foresightu wymaga zastosowania każdorazowo podejścia indywidualnego, uwzględniającego specyfikę kraju, instytucji lub tematyki. Autorki analizują specyficzne uwarunkowania społeczne i gospodarcze prowadzenia projektów typu foresight w Polsce. Szczególną uwagę zwracają na uwarunkowania wywierające negatywny wpływ na realizacje i efekty projektów foresight, w tym: brak wystarczającej współpracy przedstawicieli środowisk biznesu, nauki, polityki i społeczeństwa, znikomy udział sektora prywatnego w pracach badawczo-rozwojowych, opieranie się na transferze i dyfuzji technologii, a nie na rozwijaniu technologii bazowych oraz biurokratyzacja systemu administracji. Na tym tle przedstawiają propozycję algorytmu postępowania w trakcie realizacji projektów foresight przez jednostki badawczo-rozwojowe działające na rzecz zrównoważonego rozwoju.
Szczególną uwagę poświęcają dwóm podstawowym elementom determinującym efektywną realizacje foresightu ? doborowi metod oraz ekspertów. Z wykorzystaniem opracowanego algorytmu realizacji procesu foresight typują kluczowe kierunki badawcze w dziedzinie nanotechnologii w Polsce. W realizowanym zadaniu zdecydowały się na wybór metody kluczowych technologii jako metody głównej. Jako dodatkowe metody eksperckie przyjęły skanowanie otoczenia, technikę SWOT, drzewo odniesień i uzupełniły rezultaty badaniami statystycznymi. W efekcie zidentyfikowały kierunki rozwijane obecnie w przodujących gospodarkach świata, w których Polska ma już znaczące osiągnięcia, a także dziedziny nowe dla Polski, w których istnieje obecnie w kraju niezbędny potencjał umożliwiający ich realizację oraz osiągnięcie w stosunkowo krótkim czasie liczącej się pozycji w Europie.
Słowa kluczowe: foresight, zrównoważony rozwój, nanotechnologia

 

Krzysztof Borodako
Foresight regionalny w sektorze turystyki ? doświadczenia regionu kanadyjskiego

Badania projektów foresightu regionalnego w Polsce oraz Europie wskazują na koncentrowanie się większości projektów na tematyce rozwoju priorytetowych technologii, pomijając lub traktując bardzo powierzchownie sektor usług. Po wprowadzeniu teoretycznym do problematyki foresightu regionalnego autor przeprowadza analizę przypadku projektu foresightu regionalnego dotyczącego – kluczowego dla gospodarki regionu ? sektora usług, jakim jest turystyka. Przedstawia genezę projektu, jego cele, przebieg, zastosowane metody oraz wyniki osiągnięte w regionie.
Słowa kluczowe: foresight regionalny, turystyka, scenariusze, region

Piotr Wiench
Foresight w kontekście kultury technicznej

Autor poszukuje związków miedzy próbami wglądu w przyszłość i społecznymi uwarunkowaniami tego rodzaju przedsięwzięć, zwłaszcza czynnikami kulturowymi determinującymi sposób podejmowania takich prob. Ponadto zmierza do wskazania kilku czynników ryzyka towarzyszącego tego rodzaju działalności, wiążących się z Narodowym Programem Foresight ?Polska 2020?.
Słowa kluczowe: foresight, foresight w Polsce, kultura, ryzyko

Instytut Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytet Warszawski Nowy Świat 69 00-927 Warszawa studiumewaluacji@uw.edu.pl +48 22 55 20 171