Uniwersytet Warszawski

PODYPLOMOWE STUDIUM EWALUACJI PROJEKTÓW
FINANSOWANYCH PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ

Instytut Stosowanych Nauk Społecznych
Uniwersytet Warszawski
Nowy Świat 69, 00-927 Warszawa





ŁĄCZYMY PODSTAWY TEORETYCZNE
Z PRAKTYKĄ EWALUACJI

1 września 2012

NAUKA I SZKOLNICTWO WYŻSZE NR 1/33/2009

17:28

 

PRZYSZŁOŚĆ SZKOLNICTWA WYŻSZEGO

Od Redakcji, 5

Wizje szkolnictwa wyższego w teorii i praktyce. Rozmowa z prof. dr hab. Tadeuszem Lutym, rektorem Politechniki Wrocławskiej w latach 2002-2008, przewodniczącym Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich w latach 2005-2008, a obecnie członkiem zarządu European Universities Association, 8

Jan Boguski, Od uniwersytetu tradycyjnego do uniwersytetu przyszłości, 25

Jerzy K. Thieme, Ład akademicki w krajach Unii Europejskiej, Stanach Zjednoczonych i Polsce, 34

Małgorzata Dąbrowa-Szefler, Diagnoza stanu szkolnictwa wyższego oraz wyzwania i cele systemu zawarte w raporcie OECD Tertiary Education for the Knowledge Society, 56

Wojciech Jarecki, Społeczne koszty i efekty wyższego wykształcenia, 79

Alicja Zawistowska, Wykształcenie rodziców a kierunki studiów ich dzieci, 91

Sławomir Podlaski, Tendencje w europejskim i polskim wyższym szkolnictwie rolniczym, 113

Artur Bajerski, Decentralizacja przestrzenna publicznego szkolnictwa wyższego w Szwecji. Zamierzenia a rzeczywiste efekty, 135

Grażyna Niedbalska, OECD Blue Sky Research. Koncepcja wiedzy w społeczeństwie wiedzy w świetle teorii Nico Stehra, 144

Kronika

Adam Gałkowski, Europejskie szkoły wyższe wobec wyzwań XXI wieku. Uwagi na temat debaty przy ?okrągłym stole?, zorganizowanej przez Centrum Cywilizacji Polskiej na Uniwersytecie Paris IV – Sorbonne (5 marca 2009 r.), 160

Magdalena Dybaś, Znaczenie wewnętrznych systemów zapewniania jakości w świetle nowego podejścia do akredytowania programów studiów ? konferencja na Uniwersytecie Gdańskim (13 marca 2009 r.), 166

Elżbieta Drogosz-Zabłocka, Potwierdzanie kwalifikacji ? doświadczenia polskie. Informacja o zrealizowanym projekcie Zewnętrzny egzamin zawodowy. Analiza, diagnoza oraz perspektywy zmian, 169

 

Jan Boguski
Od uniwersytetu tradycyjnego do uniwersytetu przyszłości

Tradycyjny model uniwersytetu, oparty na autorytecie naukowca i kształceniu ogólnym, powoli traci na znaczeniu. Wpływ na to mają postępujące w szybkim tempie procesy globalizacji oraz komercjalizacji nauki i badań. W gospodarce opartej na technologii i innowacji pierwszoplanową rolę odgrywa wiedza praktyczna, techniczna oraz organizacyjna. Staje się ona podstawą rozwoju innowacyjności i konkurencyjności gospodarki. Celem artykułu jest przedstawienie procesu przechodzenia od uniwersytetu tradycyjnego do uczelni przyszłości.
Słowa kluczowe: uniwersytet tradycyjny, korporacyjny, przedsiębiorczy, przyszłości.

Jerzy K. Thieme
Ład akademicki w krajach Unii Europejskiej, Stanach Zjednoczonych i Polsce

Ład akademicki (academic governance) to termin mało znany i rzadko używany w polskiej literaturze przedmiotu. Bez jego wprowadzenia trudno jednak czerpać z dorobku bogatej literatury światowej na temat reform i modeli szkolnictwa wyższego. W polskiej literaturze przy omawianiu rozwiązań dotyczących ładu akademickiego w zewnętrznym otoczeniu uczelni używa się zwykle terminu ?system?, jeśli natomiast omawia się rozwiązania wewnątrz uczelni, stosuje się zazwyczaj termin ?ustrój?. W pierwszej części artykułu autor definiuje pojęcia ?ład akademicki? oraz ?zewnętrzny ład akademicki? i ?wewnętrzny ład akademicki?, w następnych omawia rozwiązania w dziedzinie ładu akademickiego w Unii Europejskiej, w krajach anglosaskich (na przykładzie Stanów Zjednoczonych) oraz w Polsce.
Podczas gdy w latach sześćdziesiątych XX w. europejskie reformy ładu akademickiego czerpały inspiracje z ładu publicznego, to obecnie wzorcem są struktury zarządzania w sektorze prywatnym. Wyniki badań potwierdzają, że zmiany sterowania systemu idą, choć niepewnym krokiem, w kierunku większego urynkowienia europejskiego obszaru szkolnictwa wyższego. W Polsce urynkowienie systemu szkolnictwa jak dotąd polegało głównie na stworzeniu sektora szkół niepublicznych, z jednoczesnym zachowaniem systemu nierynkowego w publicznym sektorze szkolnictwa wyższego.
Słowa kluczowe: reformy szkolnictwa wyższego, lad akademicki, dobre praktyki i obyczaje, nadzór rządowy, nadzór sieciowy, uczelnie dochodowe, uczelnie niedochodowe, rada zarządzająca, system szkolnictwa wyższego, ustrój uczelni, system zarządzania.

 

Małgorzata Dąbrowa-Szefler
Diagnoza stanu szkolnictwa wyższego oraz wyzwania i cele systemu zawarte w raporcie OECD Tertiary Education for the Knowledge Society

Autorka omawia najważniejsze aktualne problemy systemu szkolnictwa wyższego oraz cele i zadania na przyszłość, przedstawione w dwutomowym raporcie OECD zatytułowanym Tertiary Education for the Knowledge Society, który ukazał się w 2008 r. Prezentuje poglądy autorów raportu (wybitnych ekspertów) na następujące kwestie: (1) podstawowe tendencje rozwoju szkolnictwa wyższego w ostatnich czterech dekadach; (2) problemy sterowania szkolnictwem wyższym (w tym rola państwa i rynku oraz autonomia uczelni): (3) zagadnienia finansowania szkolnictwa wyższego (w tym kwestia opłat za studia): (4) zmiany charakteru i znaczenia kariery naukowej oraz statusu nauczyciela akademickiego; (5) wybrane aspekty internacjonalizacji szkolnictwa wyższego. Omówienie zawiera też interesujące dane przytoczone przez autorów raportu, dotyczące poszczególnych problemów.
Słowa kluczowe: OECD, szkolnictwo wyższe, zarządzanie szkolnictwem wyższym, finansowanie szkolnictwa wyższego, internacjonalizacja szkolnictwa wyższego, kariera naukowa, nauczyciele akademiccy.

Wojciech Jarecki
Społeczne koszty i efekty wyższego wykształcenia

Autor podejmuje problem kosztów ponoszonych przez społeczeństwo na kształcenie, zwłaszcza wyższe, oraz efektów społecznych z kształcenia wyższego. Jego głównym celem jest oszacowanie wielkości kosztów ponoszonych przez polskie społeczeństwo w porównaniu z innymi krajami Unii Europejskiej i OECD oraz, na podstawie analizy literatury przedmiotu, określenie efektów społecznych wynikających z podnoszenia poziomu wykształcenia. Ten drugi cel miał pomoc w zweryfikowaniu tezy, że ponoszone przez społeczeństwo nakładów na szkolnictwo wyższe jest uzasadnione.
Słowa kluczowe: koszty społeczne kształcenia wyższego, efekty społeczne kształcenia.

Alicja Zawistowska
Wykształcenie rodziców a kierunki studiów ich dzieci

Celem artykułu jest próba odpowiedzi na dwa pytania dotyczące nierówności na wyższym szczeblu edukacji. Pierwsze dotyczy wpływu pochodzenia społecznego na wybór kierunku studiów, drugie ? selekcji między kierunkami ze względu na płeć. Dotychczasowe badania wykazały, że istnieje wyraźny związek między pochodzeniem społecznym a wyborem kierunku studiów. Osoby mające lepiej wykształconych rodziców częściej studiują na kierunkach prestiżowych, takich jak prawo czy medycyna. Wskazuje się również, że kobiety chętniej wybierają kierunki humanistyczne i społeczne, a mężczyźni kierunki techniczne. Czy w sytuacji szybkiego wzrostu liczby studentów, obserwowanego w Polsce od lat dziewięćdziesiątych XX w., te prawidłowości będą się utrzymywały? Wyniki sondażu przeprowadzonego na trzech państwowych uczelniach w Białymstoku w 2008 r. pokazują, że na wybory studentów nadal wpływają zarówno pochodzenie społeczne, jak i płeć. Zaobserwowano również związek między wyborem kierunku studiów, a generalną skłonnością do podejmowania ryzyka. Autorka interpretuje wyniki tych badań w kategoriach teorii konfliktowej (monopolizacji), teorii kapitału kulturowego i teorii racjonalnego wyboru.
Słowa kluczowe: nierówności edukacyjne, szkolnictwo wyższe, stratyfikacja, selekcja edukacyjna.

 
Sławomir Podlaski
Tendencje w europejskim i polskim wyższym szkolnictwie rolniczym

W większości krajów europejskich liczba studentów kierunków rolniczych będzie ulegać zmniejszeniu. W Polsce natomiast ? dzięki otwieraniu owych kierunków rolniczych zarówno w państwowych wyższych szkołach zawodowych, jak i w uczelniach niepublicznych ? liczba studentów szeroko rozumianych kierunków rolniczych będzie się stopniowo zwiększać. Zarówno w krajach ?starej? Unii Europejskiej, jak i w Polsce wybór kierunków rolniczych będzie skutkował osiąganiem mniejszych możliwości samorealizacji w życiu zawodowym. W Stanach Zjednoczonych i w Europie następuje wyraźne odejście od wąsko pojętego, technologicznego kształcenia rolniczego w stronę kształcenia w zakresie ochrony zasobów naturalnych (natura resources) oraz zarządzania rozwojem obszarów wiejskich (rural development management). W Polsce ten proces jest słabo zauważalny, zwłaszcza na tradycyjnych wydziałach rolniczych. W najbliższej przyszłości uczelnie rolnicze powinny zmodyfikować swoją organizację, programy studiów i sposób realizacji procesu dydaktycznego. Jeśli tego nie uczynią, będą stopniowo wyłączane z globalnego kształcenia rolniczego na poziomie wyższym.
Słowa kluczowe: Polska, wyższe szkolnictwo rolnicze

Artur Bajerski
Decentralizacja przestrzenna publicznego szkolnictwa wyższego w Szwecji. Zamierzenia a rzeczywiste efekty

Decentralizacja przestrzenna szkolnictwa wyższego była jednym z najważniejszych procesów przyczyniających się do upowszechnienia edukacji wyższej w krajach Europy Zachodniej w drugiej Polowie XX w. W lokalizacji nowych uczelni na terenach pozbawionych instytucji szkolnictwa wyższego upatrywano narzędzia demokratyzacji tego szkolnictwa oraz polityki regionalnej kraju. Liczono, że powstanie nowych uczelni w regionach peryferyjnych zwiększy dostępność szkolnictwa wyższego zarówno w wymiarze przestrzennym, jak i społecznym oraz pobudzi procesy rozwoju społeczno-gospodarczego.
Najlepiej opisany w literaturze naukowej jest przypadek decentralizacji przestrzennej szkolnictwa wyższego w Szwecji, którą rozpoczęto w latach siedemdziesiątych XX w.
Po ponad 30 latach od reformy szwedzkiego szkolnictwa wyższego można już w znacznym stopniu ocenić rzeczywiste efekty wprowadzonych zmian. Problem ten podjęto w niniejszym artykule.
Słowa kluczowe: decentralizacja przestrzenna, dekoncentracja, szkolnictwo wyższe, Szwecja.

Grażyna Niedbalska
OECD Blue Sky Research. Koncepcja wiedzy w społeczeństwie wiedzy w świetle teorii Nico Stehra

Autorka omawia przemyślenia dyskutowanie podczas realizacji projektu OECD zatytułowanego Blue Sky Research, którego celem jest opracowanie nowego systemu wskaźników statystycznych na potrzeby pomiaru gospodarki opartej na wiedzy, w tym zwłaszcza koncepcję wiedzy w społeczeństwie wiedzy prof. Nico Stehra, niemieckiego socjologa specjalizującego się w problematyce transformacji współczesnych społeczeństw w społeczeństwa wiedzy. W artykule przewijają się dwa wątki. Pierwszy poświęcony jest omówieniu twórczości Nico Stehra i jego teorii wiedzy w społeczeństwie wiedzy, drugi ? projektowi Blue Sky Research, w ramach którego dyskutowano nad teoria Stehra jako punktem wyjścia do prac nad rozwojem systemu wskaźników do opisu gospodarki opartej na wiedzy. Autorka podkreśla znaczenie prac metodologicznych prowadzonych przez statystyków na arenie międzynarodowej pod egidą OECD dla rozwoju wiedzy o wiedzy oraz wiedzy o funkcjonowaniu systemów innowacji. Szczególną uwagę poświęca pracom nad tzw. Kapitalizacją działalności B+R w systemie rachunków narodowych Omawia także znaczenie takich pojęć jak ?społeczeństwo wiedzy? czy ?społeczeństwo informacyjne?, a zwłaszcza poglądy brytyjskiego socjologa Franka Webstera, zarzucającego wymienionym koncepcjom zbyt uogólniający i ideologiczny charakter.
Słowa kluczowe: statystyka nauki i techniki, wiedza, społeczeństwo wiedzy, gospodarka oparta na wiedzy, pomiary wiedzy, ?kapitalizacja? działalności B+R, rachunki narodowe, Nico Stehr.

Instytut Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytet Warszawski Nowy Świat 69 00-927 Warszawa studiumewaluacji@uw.edu.pl +48 22 55 20 171