Uniwersytet Warszawski

PODYPLOMOWE STUDIUM EWALUACJI PROJEKTÓW
FINANSOWANYCH PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ

Instytut Stosowanych Nauk Społecznych
Uniwersytet Warszawski
Nowy Świat 69, 00-927 Warszawa





ŁĄCZYMY PODSTAWY TEORETYCZNE
Z PRAKTYKĄ EWALUACJI

1 września 2012

Nr 2/34/2009 NAUKA I SZKOLNICTWO WYŻSZE

17:29

PRZYSZŁOŚĆ SZKOLNICTWA WYŻSZEGO

Od Redakcji, 5

Ukształtowała się wspólnota na rzecz projektu Środowiskowego.
Rozmowa z prof. dr hab. Jerzy Woźnickim, prezesem Fundacji Rektorów Polskich, dyrektorem Instytutu Społeczeństwa Wiedzy, członkiem Prezydium Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich
, 7

Uwagi do projektu środowiskowego ?Strategia rozwoju szkolnictwa wyższego 2010-2020, 20

Jan Boguski, Uniwersytet technologiczny jako element systemu technologicznego, 34

Tomasz Maliszewski, Anna Kacprzak, Etyczni ? ekonomiczni- efektywni. Odpowiedzialne kształcenie menedżerów przez szkoły wyższe, 44

Joanicjusz Nazarko, Katarzyna Kuźmicz, Joanna Urban, Benchmarking szansą na poprawę pozycji konkurencyjnej polskich uczelni, 60

Andrzej Łapko, Problemy związane z wdrażaniem Procesu Bolońskiego na technicznych studiach wyższych w dziedzinie inżynierii lądowej, 73

Michał Zawadzki, Kilka uwag na temat autonomizacji jako patologii organizacyjnej uczelni państwowych w Polsce, 90

Agnieszka Dziedziczak-Foltyn, Kazimierz Musiał, Kontrolować czy nadzorować? Modelowanie polskiej polityki szkolnictwa wyższego z punktu widzenia nordyckiej utopii, 102

Wojciech Fałkowski, Debata o szkolnictwie wyższym we Francji. Wprowadzenie, 129

Gilbert Bereziat, Od Uniwersytetu Piotra i Marii Curie do Uniwersytetu Sorbony. Radykalna reforma zarządzania francuskimi uniwersytetami, 132

Tristan Lecoq, Skuteczność, ewaluacja, terytorium ? odczytywanie francuskiego pejzażu uniwersyteckiego, 136

Henri Meloni, Autonomia uniwersytetów jako narzędzie w działaniu na rzecz rozwoju szkolnictwa wyższego i badań, 154

Katarzyna Chałasiński-Macukow, Misja uniwersytetu XXI wieku ? polski przykład, 164

 

Jan Boguski
Uniwersytet technologiczny jako element systemu technologicznego

Celem artykułu jest omówienie roli uniwersytetu technologicznego w rozwoju systemu technologicznego. Rozwój gospodarki to nieustanny proces doskonalenia technologii: od prostych technik wytwarzania po zaawansowane systemy produkcji. Gdy dawniej były one dziełem pojedynczych ludzi lub podmiotów gospodarczych, współcześnie stanowią efekt działania sieci technologicznych, przyjmując postać systemów technologicznych. Wyróżnia się sekwencyjne i interakcyjne systemy technologiczne. Pierwsze ? to maszyny i urządzenia techniczne, drugie ? to struktury sieciowe opierające się na ludzkich interakcjach. W pierwszych mamy do czynienia z sekwencją działań (każda operacja poprzedza kolejna, a awaria jednego elementu blokuje cały system, np. urządzenia oczyszczające z zanieczyszczeń wodę). W drugich współpracują ze sobą autonomiczne podmioty i instytucje zajmujące się kreowaniem, transferem i wdrażaniem nowych technologii.
Słowa kluczowe: system, technologia, uniwersytet

Tomasz Maliszewski, Anna Kacprzak
Etyczni ? ekonomiczni ? efektywni. Odpowiedzialne kształcenie menedżerów przez szkoły wyższe

Autorzy zastanawiają się nad zagadnieniami odpowiedzialnego kształcenia menedżerów przez szkoły wyższe w świetle koncepcji ?3E? (etyka ? ekonomia ? efektywność) Wojciecha Gacparskiego. Zgodnie z tą koncepcją istnieje możliwość znalezienia ?złotego środka? łączącego sferę zarządzania strategicznego, ukierunkowanego na osiągnięcie sukcesu ekonomicznego, z postulatami koncepcji społecznej odpowiedzialności biznesu. Autorzy próbują zdiagnozować, jak powinny kształcić szkoły wyższe, aby wyjść naprzeciw postulatom etycznej triady zarządzania. Swoje rozważania sytuują w szerszym dyskursie, dzięki próbom przeanalizowania, w jaki sposób zmiany o charakterze ogólnospołecznym wpływają na redefinicję roli szkół wyższych, i co właściwie oznacza we współczesnym zglobalizowanym świecie pojęcie ?kształcenie odpowiedzialne?. Zdaniem autorów, odpowiedzialne ( w rozumieniu programowym) kształcenie menedżerów nie może być w pełni realizowane przez uczelnie ?programowo nieodpowiedzialne?, czyli takie, których władze nie rozumieją zjawisk współczesnego świata.
Słowa kluczowe: etyka, społeczna odpowiedzialność biznesu, edukacja menedżerska, odpowiedzialne kształcenie, koncepcja ?3E?:(etyka ? ekonomia -efektywność), nauka a biznes, funkcje szkół wyższych

Joanicjusz Nazarko, Katarzyna Anna Kuźmicz, Joanna Urban
Benchmarking szansą poprawy pozycji konkurencyjnej polskich uczelni

Pozycja polskich szkół wyższych w międzynarodowych rankingach, liczba ważkich publikacji czy liczba patentów świadczą o tym, że uczelni te nie są w stanie sprostać globalnej rywalizacji. Zdaniem autorów prawidłowe zastosowanie benchmarkingu stanowi szansą poprawy ich pozycji konkurencyjnej. W artykule przedstawiono podstawowe założenia benchmarkingu oraz aspekty jego zastosowania w szkołach wyższych. Przytoczone przykłady wskazują, że systematyczne porównywanie się do innych oraz twórcza adaptacja dobrych praktyk stanowi skuteczny sposób doskonalenia szkół wyższych poprzez uświadomienie sobie słabości uczelni, stojących przed nimi wyzwań oraz kierunków rozwoju. Autorzy rekomendują zastosowanie w polskich szkołach wyższych benchmarkingu porównawczego, przeprowadzanego we współpracy między uczelniami.
Słowa kluczowe:benchmarking, szkolnictwo wyższe, konkurencyjność

 

Andrzej Łapko
Problemy związane z wdrażaniem Procesu Bolońskiego w technicznych studiach wyższych w dziedzinie inżynierii lądowej

Autor przedstawia uwarunkowania systemowe europejskiej reformy kształcenia na technicznych studiach wyższych w dziedzinie inżynierii lądowej, wynikające z założeń Deklaracji Bolońskiej. Omawia wyniki monitoringu wdrażania nowych rozwiązań kształcenia, ze szczególnym uwzględnieniem ocen stanu zaawansowania reform na rok 2009, zawartych w najnowszym raporcie Unii Europejskiej (Stocktaking Report), przedstawionym na Konferencji Ministrów Szkolnictwa Wyższego Unii Europejskiej w Leuven (Belgia) w kwietniu 2009 r. Szczególną uwagę zwraca ba zadania czekające polskie środowisko akademickie w zakresie wprowadzania na uczelniach nowego systemu opartego nie na treściach nauczania, ale na ?efektach kształcenia? w dostosowaniu do wprowadzanych w Polsce Krajowych Ram kwalifikacji, co powinno wymusić zmianę podejścia do celów kształcenia wyższego poprzez zamianę roli ?nauczania? na rolę ?uczenia się?. Poddaje analizie problemy wynikające z wdrażania w Polsce Procesu Bolońskiego na jednym z najbardziej tradycyjnych (i jednoczenie najbardziej dziś obleganym przez kandydatów na studentów) kierunku studiów technicznych, jakim jest budownictwo. Omawia te problemy na tle charakterystyki wyników prac jedynej w obszarze szkolnictwa technicznego Europejskiej Sieci Tematycznej pod nazwą EUCEET (Civil Engineering Education and Training), która powstała w Unii Europejskiej tuż po podpisaniu Deklaracji Bolońskiej i funkcjonuje do dziś jako projekt wielopartnerski w programie Erasmus. Omówione i skomentowane wybrane rozwiązania mogą być pomocne przy wdrażaniu Procesu Bolońskiego także na innych niż budownictwo kierunkach studiów technicznych w polskich uczelniach.
Słowa kluczowe: reforma studiów wyższych, efekty kształcenia, Proces Boloński, inżynieria lądowa

Michał Zawadzki
Kilka uwag na temat autonomizacji jako patologii organizacyjnej uczelnia państwowych w Polsce

Autor podejmuje próbę diagnozy autonomizacji jako patologii organizacyjnej uczelni państwowych w Polsce, będącej skutkiem erozji etosu akademickiego i osłabienia efektywności funkcjonowania uczelni jako instytucji o potencjale sprzeciwu. Krytyce poddaje model uniwersytetu przedsiębiorczego ze względu na niebezpieczeństwo pogłębiania autonomizacji wynikającej z wdrażania jego założeń. Do analiz wykorzystuje koncepcję badawczą patologii organizacyjnych, umożliwiających wieloaspektowe spojrzenie na tytułowy problem.
Słowa kluczowe: uniwersytet, kultura organizacyjna uniwersytetu, patologie organizacyjne, modele uniwersytetu, uczelnie państwowe, uczelnie prywatne

Agnieszka Dziedziczak-Foltyn, Kazimierz Musiał
Kontrolować czy nadzorować? Modelowanie polskiej polityki szkolnictwa wyższego z punktu widzenia nordyckiej utopii

Intencją autorów jest przyjrzenie się obecnemu kierunkowi reform szkolnictwa wyższego w Polsce przez pryzmat zrealizowanej nordyckiej utopii, czyli tych rozwiązań systemowych dotyczących szkolnictwa i uniwersytetów, do których w sensie ideowym i strukturalnym zmierza także polskie szkolnictwo wyższe. Mimo wieloletniej tradycji wykorzystywania uniwersytetów do realizacji idei egalitaryzmu i utylitaryzmu społecznego w myśl założeń państwa opiekuńczego, państwa nordyckie w ciągu ostatnich dwudziestu lat stopniowo zmieniły politykę szkolnictwa wyższego i poczyniły znaczące kroki w kierunku zastąpienia modelu kontroli państwa nad szkolnictwem wyższym modelem luźniejszego nadzoru państwowego nad tym sektorem. Przeszły zatem wcześniej niż Polska zmianę, którą teoretycy umiejscawiają w szerszym kontekście ewolucji humboldtowskiego modelu szkolnictwa wyższego w kierunku modelu ango-amerykańskiego. Niniejszy tekst dotyczy głównych aspektów i linii podziału między systemem anglo-amerykańskim i humboldtowskim w odniesieniu do dwóch metaobszarów funkcjonowania szkolnictwa wyższego tj. zarządzania i finansowania. Zestawienie proponowanych rozwiązań polskich z prowadzonymi już rozwiązaniami w krajach nordyckich ma na celu ukazanie skomplikowania i większej złożoności tego procesu niż mogłoby to wynikać ze schematycznych opisów typów idealnych.
Słowa kluczowe: szkolnictwo wyższe, modele szkolnictwa wyższego, reformowania szkolnictwa wyższego, zarządzanie szkolnictwem wyższym, finansowanie szkolnictwa wyższego, kontrola i nadzór, polityka edukacyjna, polityka naukowa, kraje nordyckie

 

Wojciech Fałkowski
Debata o szkolnictwie wyższym we Francji. Wprowadzenie

W dniu 5 marca 2009 r. na Uniwersytecie Paris IV ? Sorbonie odbyła się debata poświęcona szkolnictwu wyższemu we Francji. Poszukiwanie nowych rozwiązań i kopiowanie wzorów z innych państw jest stałym elementem dyskusji w środowiskach akademickich oraz w kręgach polityków. Autor sygnalizuje najważniejsze kwestie, którym poświęcona była debata.
Słowa kluczowe: uniwersytety, szkolnictwo wyższe we Francji

Gilbert Bereziat
Od Uniwersytetu Piotra i Marii Curie do Uniwersytetu Sorbony. Radykalna reforma zarządzania francuskimi uniwersytetami

Wychodząc w swoich rozważaniach od akcentów historycznych i kontekstu międzynarodowego, autor próbuje uzasadnić potrzebę radykalnych reform szkolnictwa wyższego i organizacji badan naukowych we Francji. Wskazuje przy tym na bariery występujące w codziennej praktyce, na konieczność wzmocnienia powiązań miedzy szkolnictwem wyższym i badaniami naukowymi, na potrzebę rozwoju kontaktów miedzy uniwersytetami i przedsiębiorstwami. Jako profesor i wieloletni prezydent Uniwersytetu Piotra i Marii Curie (Paris VI), wielokrotnie odwołuje się do doświadczeń tej uczelni w racjonalizowaniu finansowania i zarządzania kształceniem studentów oraz badaniami.
Słowa kluczowe: Paris VI, Sorbona. Uniwersytet Piotra i Marii Curie, zarządzanie uniwersytetami, reforma uniwersytetów francuskich

Tristan Lecoq
Skuteczność, ewaluacja, rozmieszczenie terytorialne ? odczytywanie francuskiego pejzażu uniwersyteckiego

Artykuł jest próbą spojrzenia na zagadnienie ?odczytywania francuskiego pejzażu uniwersyteckiego? z kilku punktów widzenia wynikających z doświadczeń autora ? jako pracownika naukowego, głównego inspektora we francuskim Ministerstwie Edukacji Narodowej, doradcy premiera do spraw edukacji narodowej, szkolnictwa wyższego i badań, a wreszcie dyrektora Międzynarodowego Centrum Studiów Pedagogicznych (CIEP) z siedziba w Sevres pod Paryżem. Na wstępie autor przedstawia przeprowadzaną od kilku lat reformę szkolnictwa wyższego we Francji (ustawy), ocenę środowiska studenckiego oraz powiązania między uniwersytetami a szkolnictwem średnim. Następnie kwestie te konfrontuje ze stosowaną praktyką. Dokonuje przeglądu realizowanych reform poprzez pytania o zależność między wielkością uczelni a jej efektywnością oraz prowadzonymi badaniami, a także między kształceniem a badaniami. Przypomina również o konieczności nieustannej refleksji nad misją, jaka wiąże się ze szkolnictwem wyższym i badaniami.
Słowa kluczowe: szkolnictwo wyższe we Francji, rozmieszczenie terytorialne francuskich szkól wyższych, szkoły wyższe a zagospodarowanie przestrzenne kraju, reforma francuskich szkół wyższych, badania naukowe

 

Henri Meloni
Autonomia uniwersytetów jako narzędzie w działaniu na rzecz rozwoju szkolnictwa wyższego i badań

Postrzegając autonomię uniwersytetów jako zjawisko służące rozwojowi szkolnictwa wyższego, autor przedstawia główne elementy ?Międzynarodowego kontekstu? przemian zachodzących w organizacji szkolnictwa wyższego i badań we Francji (tzn. najważniejsze działania i dokumenty takich instytucji i organizacji jak UNESCO, OECD, Rada Europy, konferencje europejskich ministrów ds. szkolnictwa wyższego i badan naukowych). Pamiętając o założeniach Strategii Lizbońskiej, prezentuje główne cele francuskiego systemu szkolnictwa wyższego i badań naukowych, opisuje mechanizmy służące rozwojowi tego systemu, a następnie analizuje zagadnienia autonomii akademickiej oraz jej wpływu na wydajność szkół wyższych w ich działalności dydaktycznej i badawczej. Artykuł kończą postulatu dotyczące poprawy efektywności szkół wyższych i instytucji badawczych we Francji.
Słowa kluczowe: autonomia uniwersytetów, konferencje UNESCO, reformy badań naukowych, reformy szkolnictwa wyższego, system szkolnictwa wyższego we Francji, Strategia Lizbońska

Katarzyna Chałasiński ? Macukow
Misja uniwersytetu XXI wieku ? przykład polski

Prezentując swoje przemyślenia na temat misji uniwersytetu w XXI w., autorka ? rektor Uniwersytetu Warszawskiego i przewodnicząca Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich ? podejmuje próbę odpowiedzi na następujące pytania:
a)W jaki sposób w dzisiejszych czasach zdefiniować te misję? b) Jakie czynniki decydują o dobrym funkcjonowaniu uniwersytetu? c) Czy w dzisiejszych czasach istnieje jeszcze autonomia uniwersytetu? W końcowej części przedstawia swój punkt widzenia na obecny stan szkolnictwa wyższego w Polsce.
Słowa kluczowe: uniwersytet, autonomia uniwersytetu, misja uniwersytetu, szkolnictwo wyższe w Polsce

 

 

Instytut Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytet Warszawski Nowy Świat 69 00-927 Warszawa studiumewaluacji@uw.edu.pl +48 22 55 20 171